जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)
Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary
वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा
पृष्ठ 104, कुल 588 में से
संदर्भ में पढ़ें७८ सटीकजातकपारिजाते- उदयस्थेऽथवा मन्दे कुजे वाऽस्तं समागते । स्थिते वाऽन्तः क्षपानाथे शशाङ्कसुतशुक्रयोः ॥ ४७ ॥ चन्द्रो लग्नं न पश्यति तदा पितुः परोक्षे जन्म वाच्यम् । सूर्ये मध्याद्दशमभावाद्अदृष्टे= रहिते सति ( एकादशे नवमे वा ) चरस्थे = चरराशौ विद्यमाने जन्मकाले जातकस्य पिता विदेशगतो भवति । तत्रापि चन्द्रे लग्नम्पश्यतीति वक्तव्यम् । तथोक्तं ग्रन्थान्तरे- चरराशिगते भानौ नवमाष्टमसंस्थिते । शिशोः पिता विदेशस्थो लग्नं चन्द्रेण नैक्षितम् ॥ इति ॥ ४६ ॥ अथवा मन्दे = शनावुदये = लग्ने विद्यमाने, अथवा कुजे ऽस्तं = सप्तमभावं समागते, अथवा क्षपानाथे = चन्द्रे शशाङ्कसुतशुक्रयोर्बुधशुक्रयोरन्तर्मध्यङ्गते ( चन्द्रादेको द्वितीयेऽपरो द्वादशे विद्यमानस्तदा ) पितुः परोक्षे जन्म वाच्यमिति । स्वल्पजातकेऽप्युक्तम्- "चन्द्रे लग्नम्पश्यति मध्ये वा सौम्यशुक्रयोश्चन्द्रे । जन्म परोक्षस्य पितुः यमोदये वा कुजे वास्ते" इति ॥ ४७ ॥ यदि जन्मकुण्डलीमें चन्द्रमा लग्नको न देखे तो उस बालकका पिता उस समय परो- क्षमें था । सूर्य चरराशिमें तथा ८।९।११।१२ स्थानोंमें से किसी स्थानमें हो तो पिताको विदेशमें जाने । यदि चन्द्रमा लग्नको न देखता हो और सूर्य स्थिरराशिमें तथा ८।९।११।१२ स्थानोंमें से किसीमें हो तो पिताको उसी देशमें परोक्षमें जाने । चन्द्रमा लग्नको न देखता हो और सूर्य द्विस्वभाव राशिमें तथा ८।९।११।१२ स्थानोंमेंसे किसी स्थानमें स्थित हो तो स्वदेश परदेशके मध्य में पिताको जाने ॥ ४६ ॥ अथवा शनि लग्नमें हो तो पिताको परोक्षमें जाने, वा मङ्गल सप्तममें हो तो पिता को परोक्षमें जाने, वा बुध और शुक्रके मध्यमें चन्द्रमा ( चन्द्रमासे एक दूसरे, एक १२ वें ) हो तो पिताके परोक्षमें जन्म जाने ॥ ४७ ॥ पितुरौरसः क्षेत्रजो वेति ज्ञापिका द्युचरस्थितिः । लग्ने वा यदि शीतांशौ शुभखेचरराशिगे । औरसोऽयं भवेज्जातो गुरुवर्गसमन्विते ॥ ४८ ॥ जीवो न भौमसंदृष्टः स्ववर्गे चार्कचन्द्रमाः । क्षेत्रजोऽयं भवेज्जातः ससौम्यो वा बलान्वितः ॥ ४६ ॥ मन्दवर्गगते चन्द्रे मन्दयुक्ते तु पञ्चमे ॥ भानुभार्गवसंदृष्टे पुत्रः पौनर्भवो भवेत् ॥ ५० ॥ लग्ने वा चन्द्रे शुभग्रहाणां राशौ विद्यमाने तत्र गुरोः वर्गों (क्षेत्रादिकः) यदि भवेत्तदा जातकोऽयमौरसः = स्वस्य पितुरिति वाच्यम् । अथ गुरुभौमेनानवलोक्यमानः, सूर्येण सह चन्द्रमाः स्ववर्गे विद्यमानो वा बुधयुक्तो बली च भवेत् तदा जातकोऽयं क्षेत्रजः = स्वमात्रा परपुरुषेण चोत्पादितो भवतीति वाच्यम् । अथ चन्द्रे मन्दवर्गगते, तु पुनः पञ्चमे भावे शनियुक्ते विद्यमाने, उभयत्र भानुभार्गवाभ्यां सन्दृष्टे जातकः पौनर्भवः पुत्रः भवेत् । पुनर्भू- वोत्पादितः पौनर्भवः। तत्र पुनर्भूरेकदा परिणीता स्त्री पुनरन्यपुरुषपरिणीतेति कथ्यते ॥४८-५०॥ जन्मकालमें लग्न या चन्द्रमा शुभग्रहकी राशिका हो और गुरुके वर्गसे युक्त हो तो यह जातक औरस है ऐसा जाने ॥ ४८ ॥ बृहस्पति मङ्गलसे न देखा हो, बलवान् सूर्य और चन्द्रमा अपने वर्गमें हों और बुधके साथ हों तो जन्मलेनेवाला क्षेत्रज ( अपनी माता तथा पर पुरुषसे उत्पन्न ) होता है ॥४९॥