जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)
Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary
वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा
पृष्ठ 106, कुल 588 में से
संदर्भ में पढ़ें८० सटीकजातकपारिजाते- अथ गुरुः लग्नं चन्द्रं च न वीक्षते, वा एकराशिगतौ लग्नचन्द्रौ न वीक्षते गुरुस्तथा लग्नचन्द्रौ गुरुवर्गेण युतावपि न भवेतां तदानीं जातकं परपुरुषेणोत्पादितं ब्रूयादिति योगत्रयम् । रविवार-द्वितीयातिथि-स्वातीनक्षत्राणां योगे, वा बुधवार-सप्तमीतिथि-रेवतीनक्षत्राणां योगे, वा शनिवार-द्वादशीतिथि-धनिष्ठानक्षत्राणां योगे जातो बालः परजातो भवतीति विज्ञा वदन्ति । तथोक्तं च ग्रन्थान्तरे— "स्वातीद्वितीयारविंवारयोगे सोमात्मजे सप्तमिरेवतीषु । स्याद्द्वादशीवासवमन्दवारे जारेण जातं प्रवदन्ति बालम्" । इति योगत्रयम् ॥५५-५६॥ शनिसूर्यमङ्गलवारेषु भद्रातिथयः ( २।७।१२ ) त्रिपादक्षाणि ( पुनर्वसु-विशाखा- पूर्वभाद्रपदाः ) च यदि भवेयुस्तदानीं जातः परजात इति योगत्रयम् ॥ ५७ ॥ जन्मलग्नं, चन्द्रं, वा सूर्यसहितं चन्द्रं बृहस्पतिर्यदि न पश्यति, अथवा चन्द्रः केन- चित्पापग्रहेण सूर्येण च युक्तो भवति तदा जातकं परजातकं ब्रूयादिति योगत्रयम् ॥ ५८ ॥ अथात्र परजातयोगे चन्द्रो यदि गुरुराशि-( ९।१२ ) गतो वाऽन्यराशौ गुरुयुक्तो वा गुरोर्द्रेष्काणे नवांशे वा भवेत्तदा न परैरन्यैर्जात इष्यते इति परजातयोगपरिहारः ॥५९॥ परजातयोगः परजातपरिहारः ।
┌───────┬───────┬───────┬───────┐ ┌───────┬───────┬───────┬───────┐
│ │ │ │ │ │ │ │ │ │
│ ४ वृ. │ ३ ल. │ २ │ १ │ │ ४ वृ. │ ३ ल. │ २ रा. │ १ │
│ │ │ │ │ │ │ │ │ │
├───────┼───────┴───────┼───────┤ ├───────┼───────┴───────┼───────┤
│ ५ सू. │ │ │ │ │ │ │
│ चं. मं.│ │ १२ │ │ ५ │ │ १२ │
│ │ │ │ │ │ │ │
├───────┤ ९ ├───────┤ ├───────┤ ९ ├───────┤
│ │ │ │ │ │ सू. श. चं. मं │ │
│ ६ │ │ ११ │ │ ६ │ │ ११ │
│ │ │ │ │ │ │ │
├───────┼───────┬───────┼───────┤ ├───────┼───────┬───────┼───────┤
│ │ │ │ │ │ │ │ │ │
│ ७ बु.रा.│ ८ │ │ १० │ │ ७ │ ८ बु. के.│ │ १० │
│ │ │ │ │ │ │ │ │ │
└───────┴───────┴───────┴───────┘ └───────┴───────┴───────┴───────┘
जन्मलग्नसे १।४ भावोंके स्वामी परस्पर याने लग्नेश चतुर्थेशके क्षेत्रमें और चतुर्थेश लग्नेशके क्षेत्रमें हों, अथवा लग्नेश या चतुर्थेश राहु या केतुसे युक्त हो, तो जातकको दूसरे (परपुरुष) से जन्मा हुआ जाने ॥ ५४ ॥ बृहस्पति, लग्न तथा चन्द्रमाको न देखता हो, वा लग्न तथा चन्द्रमा एक घरमें न हों, बृहस्पतिके वर्गमें भी न हों, तब दूसरे पुरुषके समागमसे जन्म कहे ॥ ५५ ॥ द्वितीया तिथि स्वाती नक्षत्र और रविवारसे युक्त हो, सप्तमी बुधवार रेवती नक्षत्रसे युक्त हो और द्वादशी रविवार धनिष्ठा नक्षत्रसे युक्त हो तो इन योगोंमें जायमान जातकको अन्यके वीर्यसे उत्पन्न जाने ॥ ५६ ॥ शनि, रवि और मंगल दिनोंमें भद्रा तिथि ( २।७।१२ ) और ३ चरणवाले (पुनर्वसु, विशाखा और पूर्वभाद्रपद) नक्षत्रोंके योगमें जन्म लेनेवाला परजात कहा गया है ॥५७॥ जन्मलग्न और चन्द्रमाको बृहस्पति न देखता हो तो बालको जारोत्पन्न जाने । यदि गुरुके नवांशका लग्न हो तो उसे जारपुत्र न जाने । सूर्य और चन्द्रमा एक राशिपर हों, उन्हें बृहस्पति न देखता हो तो जारपुत्र कहे । एक राशिमें सूर्य और चन्द्रमा होकर शनि या मंगलसे युत हो तो भी जारपुत्र कहे ॥ ५८ ॥ चन्द्रमा बृहस्पतिकी राशिमें हो, अथवा बृहस्पतिके साथ किसी दूसरी राशिमें हो, अथवा चन्द्रमा बृहस्पतिके द्रेष्काण या नवांशमें हो तो परजात योग होते हुये भी वह पर- जात नहीं होता। स्पष्टताके लिये संस्कृत टीका और चक्र देखिये । (सु० शा० कार) ॥ ५९ ॥ :