भारतकोश
जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary

वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished588 पृष्ठ

पृष्ठ 185, कुल 588 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 185

स्यात् । उक्षे = वृषनवांशे श्वासविकारशूलजनितैः रोगैः, युग्मे = मिथुने शिरःशूलजै = शिरोवेद- नाभिः, कुलीरभवने = कर्कराशौ वातोन्मादभवैः, सिंहे विषस्फोटकैः, कन्यायां जठराग्निगु- णजनितैः, जूके = तुलायां शोकचतुष्पदज्वरभवैः, कीटे = वृश्चिके अश्मशस्त्रादिभिः, चापे= धनुषि तीव्रमरुद्भवैरतिवातरोगैः, मृगमुखे = मकरे व्याघ्रादिशूलमयैः, कुम्भे व्याघ्रवधूकूतैः= व्याघ्रकृतैः वधूकूतैश्च, अनिमिषे = मीने तोयातिसारैः जातस्य मृत्युं वदेत् । इदमप्यवधेयम् । यस्य राशेर्या प्रचारधरणी ( अ. १. श्लो. १०-१२ ) तस्यां मरणमिति । तथा च रन्ध्र- स्याष्टमभावस्यांशगता = नवांणगता या प्रचारधरणी = सञ्चरणभूमिः ( लग्नगतनवांशाच्चतुः षष्टितमो नवांशो यत्र सञ्चरति ) सा भूमिः जातस्य मृत्युप्रदा भवति । अत्र होरासारे- लग्नादष्टमराशेः स्वभावदोषोद्भवं विजानीयात् । निधनेशस्य नवांशस्थितराशिनिमित्तदोषजनितं वा ॥ इति ११४-११५ ॥ लग्नेश यदि मेष-राशिके नवांशमें हो तो तापज्वर या अग्निभयसे मृत्यु हो। वृषके नवांशमें हो तो श्वास विकार और शूलसे मृत्यु हो। मिथुनमें शिरकी पीडासे मृत्यु हो। कर्कराशिमें हो तो वात और उन्मादसे, सिंहमें विस्फोतकसे, कन्यामें जठराग्निसे तथा गुह्यरोगसे, जातककी मृत्यु कहे। तुलामें शोकसे चतुष्पदसे और ज्वरसे, वृश्चिकमें पथ्थ्ल और शस्त्रादिसे, धनुमें अत्यन्त वायुसे, मकरमें व्याघ्रादिसे, शूल-रोगसे, कुम्भमें व्याघ्रसे और स्त्रीसे, मीनमें ज्वरसे और अतिसारसे मृत्यु होती है, अष्टम भावका नवांश ( जन्म- कालके नवांशसे ६४ वां नवांश, श्लो० ५६ देखिये ) जिस राशिका हो उस राशिकी जो भूमि है ( १ अ० १०-१२ श्लो.) उसी भूमिमें जातककी मृत्यु कहनी चाहिये ॥११४-११५॥ अथ निर्याणदिग्ज्ञानम् । निशि बल्युतराशौ लग्नयातेऽहिकाले यदि दिनबलयुक्ते जन्मलग्ने रजन्याम् ॥ उदयगनवभागे स्वामियोगेक्षितानाम् दिशि मृतिमुपयाति स्थानवीर्याधिकस्य ॥ ११६ ॥ इदानीं निर्याणदिग्ज्ञानमुच्यते । अहिकाले = दिने जन्मकाले, निशि बल्युतराशौ = रात्रिवलिनि राशौ ( वृषनृयुक्कर्कियापजनक्राणामन्यतमे ) लग्नयाते = लग्ने गते, रजन्यां = रात्रौ जन्मकाले दिनबलयुक्ते राशौ ( सिंहकन्यातुलावृश्विकमिथुनकुम्भानामन्यतमे ) जन्म- लग्ने सति, उदये = लग्ने गतस्य नवभागस्य = नवांशस्य स्वामी ग्रहो यैर्योगः