जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

१८२ सटीकजातकपारिजाते- त्रिकोणगे ज्ञे विबलैस्ततोऽपरैर्मुखाङ्घ्रिहस्तैर्द्विगुणैस्तदा भवेत् । अवागवीन्दावशुभैर्भसन्धिगैः शुभेक्षिते चेत् कुरुते गिरं चिरात् ॥ ४८ ॥ इदानीं द्विगुणाङ्गयोगो मूकयोगश्चोच्यते । ज्ञे = बुधे त्रिकोणगे = जन्मलग्नान्नवमे पञ्चमे वा स्थिते, ततोऽपरैर्बुधादितरैः सर्वैर्ग्रहैर्विबलैर्यत्र कुत्रापि निर्बलैर्जातो मुखाङ्घ्रिहस्तैर्द्विगुणै- र्युतो भवेत् । उक्तयोगे यस्य जन्म भवेत्सौ द्विमुखश्चतुर्भुजश्चतुष्पाच्च भवेदित्यर्थः । इन्दौ= चन्द्रे गवि = वृषे गतवति, अशुभैः = पापग्रहैर्भसन्धिगैः = कटकालिमीनानामन्त्यगतैर्जा- तोऽवाक् = मूको भवति । चेद्यद्यस्मिन्योगे चन्द्रः शुभेक्षितः = शुभग्रहेरवलोकितो भवेत्तदा जातस्य चिरादधिककालेन गिरं = वाचं कुरुते । अर्थादेव चन्द्रे पापेक्षिते मूक एव भवेत् । मिश्रग्रहेक्षिते बलवतो ग्रहणमिति । उक्तञ्च गर्गेण— कुलीरालिभषान्तस्थैः पापैश्चन्द्रे वृषोपगैः । मूकः पापेक्षितैः सौम्यैश्चिरेण लभते गिरम् ॥ मिश्रग्रहैर्यथावीर्य फलं बोध्यं मनीषिणा ॥ इति ॥ ४८ ॥ यदि बुध लग्नसे त्रिकोण (५।९) में हो और सब ग्रह जहां कहीं निर्बल हों तो जातक के मुख, पैर, हाथ दोगुने होते हैं, याने दो मुख, ४ पैर और ४ हाथ होते हैं। यदि चन्द्रमा वृष राशिमें हो और पापग्रह सब ऋक्ष सन्धिमें हों तो जातक गूंगा होवे। यदि इस योगमें चन्द्रमा शुभग्रहसे देखा जाता हो तो बहुत दिनोंपर वह जातक बोलता है ॥ ४८ ॥ सौम्यांशे रविजरुधिरौ चेत् सदन्तोऽत्र जातः कुब्जः स्वर्भे शशिनि तनुगे मन्दमाहेयदृष्टे ॥ पङ्गुर्मीने यमशशिकुजैर्वीक्षिते लग्नसंस्थे सन्धौ पापे शशिनि च जडः स्यान्न चेत्सौम्यदृष्टिः ॥ ४६ ॥ इदानीं सदन्तकुब्जपङ्गुजडजन्मयोगा उच्यन्ते । रविजरुधिरौ=शनिभौमौ चेद्यदि सौम्य- क्षांशे = यत्र तत्र बुधस्य राशौ (मिथुने कन्यायां वा) वा बुधस्य नवांशे (मिथुनस्य कन्याया वा नवांशे) स्थितौ भवेतां तदाऽत्र योगे जातः सदन्तो भवति, दन्तसहित एव प्रादुर्भवतीति । कुब्ज इति । शशिनि = चन्द्रे स्वर्क्षे=कर्कराशिस्ये नसति तनुगे=लग्नगते मन्दमाहेयदृष्टे=शनिभौमाभ्यामवलोकिते च जातः कुब्जः (कुबड़ Dwarf) भवति । पङ्गु- रिति । मीने = मीनराशौ लग्नसंस्थे मीनराशिलग्नं भवेदित्यर्थः, तस्मिन् यमशशिकुजैः = शनिचन्द्रमङ्गलैर्वीक्षिते=दृष्टे जातः पङ्गुः=पदविकलो (लङ्गरा Cripple) भवति । पापे= शनिभौमसूर्याणामन्यतमे, शशिनि = चन्द्रे च सन्धावृक्षसन्धौ (कर्कालिमीनान्त्ये) विद्यमाने जातो जडः = श्रोत्रेद्रियहीनो वधिर इति यावत् (Dull) भवति । चेद्यद्यस्मिन्योग- चतुष्टये सौम्यदृष्टिः = शुभग्रहाणां दृष्टिर्न स्यात्तदैवोक्तं फलं पूर्णं परिणमति । शुभदृष्टिसत्त्वे पूर्वोक्तं योगचतुष्टयं व्यर्थमेवेत्युक्तमपि सारावल्याम्— “••••••••व्यर्था भवन्ति योगाः सौम्यग्रहवीक्षिताः सर्वे” इति ॥ ४९ ॥ शनि और मङ्गल किसी भी राशिमें बुधके नवांशमें (३ के या ६ के नवांशमें) हों तो बालक दांतके सहित जन्म लेवे । चन्द्रमा अपनी राशि (४) का होकर लग्नमें हो उसपर शनि और मङ्गलकी दृष्टि हो तो जातक कुबड़ा होवे । यदि मीनराशि जन्मलग्न हो उसपर शनि, चन्द्रमा और मङ्गलकी दृष्टि होवे तो जातक लङ्गड़ा होवे। यदि चन्द्रमा और पापग्रह ऋक्षसन्धिमें हों तथा उसपर शुभग्रहकी दृष्टि नहीं हो तो जातक जड़ (बधिर) होवे ॥४९॥ सौरशशाङ्कदिवाकरदृष्टे वामनको मकरान्त्यविलग्ने । धीनवमोदयगैश्च दृगाणैः पापयुतैरभुजाङ्घ्रिशिराः स्यात् ॥ ५० ॥ लग्नद्रेक्काणगो भौमः सौरसूर्येन्दुवीक्षितः । कुर्याद्विशिरसमन्तद्वन् पञ्चमे बाहुवर्जितम् ॥ ५१ ॥