भारतकोश
जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary

वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished588 पृष्ठ

पृष्ठ 224, कुल 588 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 224

१६८ सटीकजातकपारिजाते- सूर्ये भौमे वा रिःफे=द्वादशभावमुपगते शशिनि=चन्द्रे=रिपुगे षष्ठगते, भानुजे=शनौ रन्ध्र- यातेऽष्टमभावगते, तनूद्गृहपतौ = लग्नेशे पापांशस्थे = पापग्रहनवांशगते च जातो नरः पीनसं रोगमेति । तथा सर्वार्थचिन्तामणौ— चन्द्रे षष्ठे, शनौ रन्ध्रे, व्यये पापे, विलग्नपे । पापांशकसमायुक्ते, पीनसं रोगमादिशेत् ॥ षष्ठ शनौ सगुलिके रव्यारफणिवीक्षिते । शुभैर्नदृष्टे युक्ते वा श्वासकासक्षयादियुक् । इति॥९६॥ यदि शनि गुलिकके साथ ६ ठे भावमें सूर्य, मङ्गल और राहुसे देखा जाता हो तथा शुभग्रहके योग और दृष्टिसे रहित हो तो जातकको कासश्वास, क्षय सम्बन्धी रोग होवे । बारहवें भावमें पापग्रह हो, चन्द्रमा ६ ठे और शनि ८ वें में हो लग्नेश पापग्रहके नवांशमें कहीं भी हो तो जातकको पीनस रोग होता है । ( सु० ज्ञा० कार ) ॥ ९६ ॥ इदानीं जलोदररोगदीर्घरोगयोराह— मन्दे कुलीरभवनोपगते मृगस्थे चन्द्रे जलोदररुजं समुपैति जातः । सारे शनौ रिपुगते रविराहुदृष्टे लग्नाधिपे च विबले सति दीर्घरोगी ॥ ९७ ॥ मन्द इति । मन्दे = शनैश्चरे कुलीरभवनोपगते=यत्र तत्र कर्कराशिस्ये, चन्द्रे मृगस्थे= मकरराशिगते जातो जलोदररुजं समुपैति । सार इति । सारे = भौमसहिते शनौ रिपुगते= षष्ठभावगते तस्मिन् रविराहुभ्यां दृष्टे, लग्नाधिपे=जन्मलग्नेशे विबले=निर्बले च सति जातो दीर्घरोगी=चिरं रोगयुग् भवतीति । तथा सर्वार्थचिन्तामणौ— शन्यारसहिते षष्ठे रविराहुनिरीक्षिते । लग्नेश्वरे हीनबले दीर्घरोगी भवेन्नरः ॥ इति ॥६७॥ शनि कर्कका हो, चन्द्रमा मकरका हो तो जातकको जलोदर रोग हो । षष्ठस्थानमें मंगल- से युक्त शनिको सूर्य और राहु देखते हों लग्नेश निर्बल हो तो दीर्घरोगी होवे ॥ ९७ ॥


[कुण्डली १: जलोदरम्]

  • लग्न (१): खाली
  • द्वितीय (२): २
  • तृतीय (३): ३
  • चतुर्थ (४): ४ श.
  • सप्तम (१०): १० चं.
  • मध्य: जलोदरम्

[कुण्डली २: दीर्घरोगः]

  • लग्न (२): खाली
  • द्वितीय (३): ३
  • तृतीय (४): ४
  • चतुर्थ (५): ५ र.
  • पञ्चम (६): ६ शु.
  • षष्ठ (७): मं. श.
  • नवम (१०): १०
  • दशम (११): ११
  • एकादश (१२): १२
  • द्वादश (१): १ रा.
  • अष्टम (९): ९
  • मध्य: दीर्घरोगः

इदानीं जातस्य ह्रस्वयोगमाह— ह्रस्वः कुजे निजगृहे सुखविक्रमस्थे चन्द्रात्मजे रविसुते यदि लग्नगे स्यात् । स्वर्क्षे कुजे सुखसहोदरगेन्दुसूनौ होराधिपे शनियुते तु तथा वदन्ति ॥ ६८ ॥


[वाम भाग पाठ तथा दक्षिण भाग कुण्डली]

ह्रस्व इति । कुजे = भौमे निजगृहे=मेषे वृश्चिके वा गते, चन्द्रात्मजे = बुधे सुखे ( ४ ) वा विक्रमे ( ३ ) स्थिते, रविसुते = शनैश्चरे यदि लग्नगे तदा जातो ह्रस्वो लघु- कायः स्यात् । स्वक्ष इति । कुजे स्वक्ष ( १।८ गते ) इन्दुसूनौ=बुधे सुखसहोदरगे ( ४।३ भावगते ) होराधिपे=लग्नेशे शनि- युते तु तथा=ह्रस्वः स्यादिति वदन्ति विज्ञाः ॥ ९८ ॥

[कुण्डली ३: ह्रस्वयोगः]

  • लग्न (३): ३ श.
  • द्वितीय (४): ४
  • तृतीय (५): ५ बु.
  • चतुर्थ (६): ६
  • पञ्चम (७): ७
  • षष्ठ (८): ८ मं.
  • सप्तम (९): ९
  • अष्टम (१०): १०
  • नवम (११): ११
  • दशम (१२): १२ श. बु.
  • एकादश (१): १
  • द्वादश (२): २