जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)
Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary
वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा
पृष्ठ 225, कुल 588 में से
संदर्भ में पढ़ेंजातकमङ्गाध्यायः ॥ ६ ॥ १६६ यदि मङ्गल अपने राशि ( १।८) का हो, बुध ४ थे, या १२ भावमें हो और शनि लग्नमें हो तो जातक ह्रस्व (छोटे कदवाला) हो । यदि मङ्गल स्वगृहमें, बुध ३ रे, या ४ थे में हो और लग्नेश यदि शनिके साथ कहीं हो तो भी जातक ह्रस्व होवे। (सु० शा० कार) ॥९८॥ अथ होरायाम् इदानीं विकलनयनदारजन्मयोगमाह होरायां वराहः— लग्नाद्व्ययारिगतयोः शशितिग्मरश्म्योः पत्न्या सहैकनयनस्य वदन्ति जन्म ॥ द्यूनस्थयोर्नवमपञ्चमसंस्थयोर्वा शुक्रार्कयोर्विकलदारमुशन्ति जातम् ॥ ६६ ॥ लग्नादिति । शशितिग्मरश्म्योश्चन्द्रसूर्ययोः लग्नाज्जन्मलग्नाद् व्ययारिगतयोरर्थात् लग्नाद् द्वादशे षष्ठे च यथासम्भवं चन्द्रः सूर्यश्चैकैको भवेत् तदा पत्न्या=स्त्रिया सहैकन- यनस्यैकाक्षस्य जन्म भवति । अस्मिन्योगे समुद्भूतः सपत्नीकः काणत्वमाप्नुयात् । पुमा- न्स्वयं काणः तस्य स्त्री च काणीति । द्यूनस्थयोरिति । शुक्रार्कयोः=शुक्रसूर्ययोः लग्नाद् द्यूनस्थयोः=सप्तमगतयोः, वा नवमस्थयोः, वा पञ्चमस्थयोर्द्वयोरेव जातं विकलदारं = विकला हीनाङ्गा दाराः स्त्री यस्य तं विकलदारमुशन्ति=वदन्ति विज्ञाः । अस्मिन्योगे जातस्य स्त्री हीनाङ्गी भवतीति । तथा सारावल्याम्— लग्नाद् व्ययरिपुगतयोः शशाङ्कभान्वोर्वदन्ति पुरुषस्य । प्रभवं समस्तमुनयः क्रमेण पत्न्या सहैकनयनस्य ॥ द्यूने कुजभार्गवयोर्जातः पुरुषो भवेद्विकलदारः । धीधर्मस्थितयोर्वा परिकल्प्यं पण्डितैरेवम् ॥ इति ॥ ९९ ॥ लग्नसे बारहवें या छठे स्थानमें चन्द्रमा और सूर्य हों तो जातक और उसकी स्त्रीको भी एक २ ही आंख होती है। शुक्र और सूर्यके सप्तमस्थ होनेसे वा नवम-पञ्चम स्थित होनेसे स्त्री विकलाङ्गी हो ऐसा फल आचार्यों ने कहा है। (सु० शा० कार ) ॥ ९९ ॥
| चक्र १ (वाम) | चक्र २ (दक्षिण) |
|---|---|
| लग्न: ल. | लग्न: ल. |
| द्वादश भाव: च., र. | सप्तम भाव: विकलदारः |
| षष्ठ भाव: चं. र. | विकल्प १: र. शु. (I) |
| सप्तम भाव: एकाक्षः सदारः | विकल्प २: र. शु. (II) |
| विकल्प ३: र. शु. (III) |
इदानीं कर्णरोगं दन्तरोगयोगञ्चाह— नवमायतृतीयधीयुता न च सौम्यैरशुभा निरीक्षिताः । नियमाच्छ्रवणोपघातदा रदवैकृत्यकराश्च सप्तमे ॥ १०० ॥ नवमेति । अशुभाः=पापग्रहा नवमायतृतीयधीयुताः=यथासम्भवं नवमतृतीयेकादशपञ्च- मभावेषु संस्थितास्ते च सौम्यैः=शुभग्रहैः निरीक्षिताः=दृष्टा न भवेयुस्तदा नियमात्=निश्च- येन जातस्य श्रवणोपघातदाः=कर्णेन्द्रियनाशका भवन्ति । त एव पापा लग्नात् सप्तमे भावे स्थिताः शुभग्रहेरदृष्टाश्च भवेयुस्तदा जातस्य रदवैकृत्यकरा=दन्तानां वैरूप्यकरा भवन्ति । उक्तञ्च सारावल्याम्—