जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

राजयोगाध्यायः ॥ ७ ॥ २१५ चापार्द्धमिति । सहस्रकिरणः = सूर्यः, चापा- र्द्धं = धनुषः प्राग्दलं गतवान् भवेत् , तत्रैव = चापार्द्ध एव (रविणा सह) ताराधिपः = चन्द्रो भवेत्, अतिवीर्यसहिते = स्वस्थानं गतवति, भानुसुते = शनौ लग्ने = मकरराशिलग्ने प्राप्ते, भूनन्दनः = मङ्गलः, स्वोच्चे = मकरराशौ (शनि- ना सह लग्नगत इत्यर्थः ) यद्येवं स्यात् तदा जातः क्षितेः = भुवः, अधिपतिः = स्वामी ( राजा ) भवति । तस्य रिपवः = शत्रवः, स्वीयं शौर्यं = बलं, सन्त्यज्य, भयात् = साध्वसात्, दूरादेव नमन्ति = प्रणमन्ति तमिति । यतस्ते रिपवस्तस्योक्तयोगसमुद्भूतस्य प्रतापाग्निना = पराक्रमरूपानलेन दग्धा निस्तेजस्का भव- न्ति । उक्तयोगे जातस्य बलीयांसोऽपि शत्रवो वश्यमेवोपगच्छन्तीति भावः । तथा च माण्डव्यः — आदित्यश्च निशाकरश्च भवतो वागीशराशौ यदा सार्द्धं भास्करिणा स्ववीर्यसहितः प्राप्तो मृगे मङ्गलः । प्राप्नोति प्रभवं तदा स सुकृती क्ष्मापालचूडामणिः त्रस्यन्ति प्रतिपन्थिनो रणमुखे यस्मात् कृतान्तादिव ॥ एवं वराहोऽपि— 'कुजे तुङ्गेऽर्केन्दोधर्नुषि यमलग्ने च कुपतिः' इति ॥ ३१ ॥ धनुराशिके आधे (१५°) पर सूर्य हो, वहां ही चन्द्रमा भी हो और मकर लग्नमें अति बलवान् शनि हो तथा मंगल उच्च ( मकर ) का यदि हो तो उसके प्रतापाग्निके भयसे जलकर शत्रु पराक्रम त्यागकर भयसे दूरसे ही नमस्कार करते हैं। (सु. शा. कार) ॥३१॥ उपचयगृहसंस्थो जन्मपो यस्य चन्द्रात् शुभगृहनवमांशे केन्द्रयाताश्च सौम्याः । सकलबलवियुक्ता ये च पापाभिधानाः स भवति नरनाथः शक्रतुल्यो बलेन ॥ ३२ ॥ उपचयेति । यस्य नरस्य जन्मपः = जन्मलग्नेशः, चन्द्रात्, उपचयगृहसंस्थः = त्रिषडे- कादशदशमानामन्यतमगृहं गतो भवेत्, सौम्याः = शुभग्रहाः ( बुधगुरुशुकशुक्लचन्द्राः ) केन्द्रयाताः = प्रथम-चतुर्थ-सप्तम-दशमभावोपगताः, शुभगृहनवमांशे = शुभग्रहराशिनवांशं चोपगता भवेयुः। ये च पापाभिधानाः = पापग्रहाः ( रविभौमशनिकृष्णचन्द्राः ) ते, सकल- बलवियुक्ताः = सकलैः स्थानादिबलैः वियुक्ताः, ( अतिनिर्बलाः ) भवेयुः स जातो नरः, बलेनात्मपराक्रमेण, शक्रतुल्यः = इन्द्रसमः, नरनाथः = नृपो भवति ॥ ३२ ॥ जिसके जन्मकालमें चन्द्रमासे उपचय ( ३।६।१०।११ ) स्थानमें लग्नेश हो शुभग्रह शुभराशिके नवांशका होकर केन्द्रमें स्थित हों और पापग्रह हर एक प्रकारसे बल रहित हों तो वह मनुष्य बलसे इन्द्रके समान राजा होता है । ( सु. शा. कार ) ॥ ३२ ॥ उच्चाभिलाषी सविता त्रिकोणे स्वर्क्षे शशी जन्मनि यस्य जन्तोः । स शास्ति पृथ्वीं बहुरत्नपूर्णां वृहस्पतिः कर्कटकोपगश्चेत् ॥ ३३ ॥ उच्चाभिलाषीति । यस्य जन्तोः = मनुष्यस्य, जन्मनि = जन्मकाले, उच्चाभिलाषी = स्वकीयोच्चराशिं गन्तुकामः ( मेषं गन्तुमिच्छुः, मीनान्ते विद्यमान इत्यर्थः ) सविता = सूर्यः, त्रिकोणे = लग्नात् पञ्चमे नवमे वा भावे विद्यमानः स्यात् ( कर्के वा वृश्चिके लग्ने