जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)
Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary
वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा
पृष्ठ 278, कुल 588 में से
संदर्भ में पढ़ें२५२ सटीकजातकपारिजाते- मध्यान्तसौख्यः क्षितिपालवन्द्यो युद्धप्रियो वारणवाजिद्युक्तः । स्वकर्मधर्माभिरतो दयालुर्यो गो नृपः स्याद्यदि पारिजातः ॥ १५७ ॥ इदानीं पारिजातयोगमाह-विलग्ने- ति। विलग्ननाथो जन्मलग्नेशी यत्र स्थि- तः स्यात्तद्राशिनाथो यस्मिन्स्थाने भवेत्तदी- श्वरः वा तदंशनाथः = लग्ननाथस्थितरा- शिनाथस्थनवांशपतिः । एतदुक्तं भवति । लग्नेशो यत्र तिष्ठति तस्य राशेरधिपतिर्य- स्मिन् राशौ भवेत्तद्राशीशो वा लग्नेशाधि- ष्ठितराशीशो यस्मिन्नवांशे भवेत्तन्नवांश- पतिः केन्द्रत्रिकोणाना- (१।४।७।१०।५।९) मन्यतमे प्राप्तो यदि स्यादथवा यदि स्वतु- ङ्गो निजोच्चराशिं गतो भवेत्तदा 'पारिजातः' योगो ज्ञेयः। यथा—अत्रोदाहृते मेषल- ग्रेशो भौमः कर्कगतः, कर्कराशीशश्चन्द्रो दशभिरंशैर्वृषे वर्त्तते । वृषराशौ दशभिरंशैर्गुरो- र्नवांशः। अतो नवांशेशो गुरुस्त्रिकोणे वृषराशीशः शुक्लोऽपि केन्द्रे वर्त्तते, तेन प्रकारद्वयेन पारिजातस्य लक्षणं सङ्घटत इति । फलमपि स्पष्टमेव ॥ १५६-१५७ ॥ लग्नेश जिस राशिमें हो उस राशि का स्वामी जिस राशिमें हो उसका स्वामी वा उसका नवांशपति यदि केन्द्र या त्रिकोणमें प्राप्त हो, अथवा अपनी उच्च राशिमें हो तो "पारिजात" योग होता है ॥ १५६ ॥ पारिजात योगमें उत्पन्न जातक मध्य और अन्त्य अवस्था में सौख्ययुक्त, राजाओंसे पूजित, युद्धप्रिय, हाथी-घोड़ोंसे युक्त अपने कर्म-धर्ममें रत और दयालु राजा होता है १५७ अथ कलानिधियोगः । द्वितीये पञ्चमे जीवे बुधशुक्रयुतेक्षिते । क्षेत्रे तयोर्वा सम्प्राप्ते योगः स्यात्स कलानिधिः ॥ १५८ ॥ कामी कलानिधिभवः सगुणाभिरामः संस्तूयमानचरणो नरपालमुख्यैः । सेनातुरङ्गमद्ववारणशङ्खभेरीवाद्यान्वितो विगतरोगभयारिसङ्घः ॥ १५९ ॥ इदानीं कलानिधियोगमाह—द्वितीये इति । बुधेन शुक्रेण च युते, वा दृष्टे, वा तयोः बुधशुक्रयोः क्षेत्रे ( ३, ६, २, ७) सम्प्राप्ते, जीवे = बृहस्पतौ द्वितीये वा पञ्चमे भावे व्यव- स्थिते सति स योगः कलानिधिः ज्ञेयः । तत्फ- लञ्च 'कामी'त्यादिश्लोकेन स्पष्टार्थेनोक्तमि- त्यलम् ॥ १५८-१५९ ॥ यदि बृहस्पति दूसरे या पांचवें भावमें बुध और शुक्र से युक्त वा देखा जाता हो, अथ- वा उन्हींके गृहमें प्राप्त हो तो वह 'कलानिधि योग' होता है ॥ १५८ ॥ इस कलानिधि योगमें उत्पन्न बालक कामी, सुन्दर गुणवाला, बड़े बड़े राजाओंसे पूजित, सेना घोड़े मतवाले हाथीसे युत हो, तथा नित्य उसके यहाँ शंख और भेरी बजती रहें। वह रोग रहित तथा शत्रुगर्णों से निर्भय रहे ॥ १५९ ॥