जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

मान्द्यब्दादिफलाध्यायः ॥६॥ २६६ मातृगण्डमर्थात्तुतीये चरणे जातस्य माता म्रियते । चतुर्थके चरणे पितृगण्डं पिता नाश- मुपैतीति । उक्तञ्च— सार्पाये प्रथमे राज्यं द्वितीये तु धनक्षयः । तृतीये जननीनाशश्चतुर्थे मरणं पितुः ॥ इति ॥ ५६ ॥ श्लेषा नक्षत्रके प्रथम चरणमें गण्ड नहीं है । दूसरा चरण धनगण्ड है । तीसरा चरण मातृगण्ड है और चौथा चरण पितृगण्ड है (चौथा पिताके, तीसरा माताके, दूसरा चरण धनके लिये अनिष्टकारक है, प्रथम चरण शुभ ) ॥ ५६ ॥ इदानीं श्लेषामघाज्येष्ठामूलरेवत्यश्वेषु गण्डान्तमुच्यते— मूलामघाश्विचरणे प्रथमे पितुश्च पौष्णेन्द्रयोश्च फणिनस्तु चतुर्थपादे । मातुः पितुः स्ववपुषोऽपि करोति नाशं जातो यथा निशि दिनेऽप्यथ सन्ध्ययोश्च॥ दिवा जातस्तु पितरं रात्रिजो जननीं तथा । आत्मानं संध्ययोर्हन्ति नास्ति गण्डे विपर्ययः ॥ ५८ ॥ मूलमघाश्विनीनक्षत्राणां प्रथमे चरणे जातः पितुर्नाशं करोति । पौष्णेन्द्रयोश्च = रेवती- ज्येष्ठयोः, फणिनः = श्लेषायाश्च चतुर्थपादे जातः क्रमेण मातुः, पितुः, स्ववपुषोऽपि नाशं करोति । रेवतीचतुर्थचरणे जातो मातृनाशं, ज्येष्ठाचतुर्थचरणे जातः पितृनाशं, श्लेषाचतु- र्थपादे आत्मनो नाशं करोति । अत्र न केवलं रेवतीज्येष्ठाश्लेषाचतुर्थचरणे जातोऽपितु यथा क्रमं निशि = रात्रौ, दिने, सन्ध्ययोर्द्वयोश्चेति । रात्रौ रेवतीचतुर्थचरणे, दिने ज्येष्ठाचतुर्थच- रणे प्रातःसायंसन्ध्ययोः श्लेषाचतुर्थचरणे, जातः क्रमेण मातुः, पितुः, स्वस्य च नाशं कुरुते इति भावः ॥ ५७ ॥ पूर्वोक्तमनेन श्लोकेन दृढं करोति । अत्र गण्डे जातस्योक्तफले विपर्ययो न भवति, तत्फलं भवत्येवेति भावः । उक्तदोषपरिहारार्थं शान्तिः प्रकर्त्तव्या । "............ शुभाः शान्तिस्तः" इति श्रवणात् ॥ ५८ ॥ मूल, मघा, अश्विनी इनके प्रथम चरणमें पिताको कष्ट कहै और रेवती, ज्येष्ठा, श्लेषा इनके चतुर्थ चरणमें पिताको अनिष्ट कहै । रातमें रेवती ४ चरणमें, दिनमें ज्ये० ४ चरणमें और संध्याओंमें श्लेषा ४ चरणमें जन्म होनेसे क्रमसे माता, पिता और अपना नाश कहै ५७ उक्त गण्डमें दिनका जन्मा हुआ बालक पिताको, रात्रिका जन्मा हुआ माताको और दोनों संध्याका जन्मा हुआ अपनेको नाश करता है । गंड दोषमें विपर्यय नहीं होता है ५८ ऋक्षस्यान्ते भवेद्रात्रावादौ यदि दिने तथा ॥ संध्यासु ऋक्षसन्धौ तु तदेतद् गण्डलक्षणम् ॥ ५६ ॥ यदि रात्रौ ऋक्षस्यान्ते जन्म भवेत्तथा दिने नक्षत्रस्यादौ जन्म भवेत् एवं सन्ध्यासु- ऋक्षसन्धौ (कर्कटकालिमीनभान्ते) जन्म भवेत्तदैतत् गण्डस्य लक्षणमर्थात्पूर्वोक्ताशुभफलदं भवतीति ॥ ५९ ॥ नक्षत्रके अन्तमें रात्रिमें, दिनमें आदिमें, दोनों संध्यामें ऋक्षसंधिमें यह भी गण्डका लक्षण है, याने वहां भी अशुभ फल कहे ॥ ५९ ॥ पूर्वाषाढे धनुर्लग्ने जातः पितृविनाशकः । पुष्ये कर्कटके लग्ने पितृमृत्युकरो भवेत् ॥ ६० ॥ पूर्वाषाढे तु पुष्ये च पितरं मातरं सुतम् । मातुलं च शिशुहन्त्यात्प्रथमांशकतः क्रमात् ॥ ६१ ॥ उत्तराफाल्गुनीताराप्रथमे चरणे यदि । तिष्यनक्षत्रमध्यस्थपादयोरुभयोर्यदि ॥ ६२ ॥