भारतकोश
जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary

वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished588 पृष्ठ

पृष्ठ 449, कुल 588 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 449

सप्तमाष्टमनवमभावफलाध्यायः ॥१४॥ ४२३ कामस्थ इति। तनुपे = लग्नेशे कामस्थे = सप्तमभावगते शुभराशौ, तस्मिन् शुभ- ग्रहेण युक्ते च जातो नरः सद्वंशजाम् = उत्तमकुलोत्पन्नां स्त्रियमिच्छति = अभिलषति (प्राप्नो- तीत्यर्थः)। क्रूरक्षं इति। विलग्नरमणे = लग्नेशे, मदगे = सप्तमे भावे, क्रूरर्क्षे = पापराशौ च गतवति दुर्वंशजाताङ्गनां = कुलहीनगृहोत्पन्नां स्त्रियं प्राप्नोतीति। स्त्रिया वर्णादिकमाह- वर्गमिति। सप्तमे भावे यो राशिस्तस्य यो वर्णः, यद्रूपं, ये च गुणाः, या चाकृतिः तत्सकलं तद्गृहेशं ( तत्सप्तमराशियुक्तम् ) स्त्रिया वदेत् । अथ स्त्रिया व्यभिचारयोगस्य सति सम्भवे कीदृक्पुरुषमुपयातीत्याह-दुर्व्यापारेति। सप्तमे भावे यो ग्रहो दुर्व्यापारकरः = व्यभिचारयोग- सूचको भवेत् तद्ग्रहाकृतियुक्तेन नरेण सह, अङ्गना = जातस्य स्त्री प्रीतिं = प्रमोदं प्रयाति ॥१०॥ लग्नेश सप्तम भावमें शुभग्रहसे युक्त हो तो अच्छे वंशकी उत्पन्न उसकी स्त्री हो। लग्ने- श सातवें भावमें पापराशिमें हो तो दुर्वंशमें जायमान उसकी अङ्गना (स्त्री) हो। स्त्रीका वर्ण, रङ्ग, गुण, स्वभाव सब सप्तम गृहके अनुकूल कहे। व्यभिचार योगमें जो ग्रह व्यभि- चार योग करता हो उसीके अनुकूल रूपवाले मनुष्यसे स्त्री प्रेम करती है ॥ १० ॥ पापाप्रकाशसंयुक्ते कलत्रे दुष्टचारिणी । रवौ वन्ध्या तु शीतांशौ क्षीणे तु व्यभिचारिणी ॥ ११ ॥ कुजे तु म्रियते मन्दे दुर्भगा राहुसंयुते । परदारोऽरतिः स्वीयां निषेकाभावकोऽसुतः ॥ १२ ॥ धूमे विवाहहीनः स्यान्म्रियते कार्मुके सति । परिवेषे तु दुःशीला केतौ बन्ध्या सती भवेत् ॥ १३ ॥ काले विदारः पापे तु गर्भस्रावेण संयुता । सुशीला स्त्री प्रसूता च पूर्णमाणे सुधाकरे ॥ १४ ॥ बुधे सुपुत्रा वागीशे गुणयुक्ता सुपुत्रिणी । शुक्रे सौभाग्यसंयुक्ता श्रीमती च बलान्विते ॥ १५ ॥ इदानीं सप्तमे भावे ग्रहाणामुपग्रहाणाञ्च स्थितिवशेन फलान्याह—पापेति श्लोकपञ्चकेन । कलत्रे = सप्तमे भावे पापाप्रकाशसंयुक्ते = पापग्रहेण अप्रकाशग्रहेण ( उपग्रहेण अ० २ श्लो० ६) वा सहिते जातस्य स्त्री दुष्टचारिणी = दुर्जनासक्ता (दुराचारवती) भवति । रवौ = सूर्ये कलत्रे सति स्त्री वन्ध्या भवति । क्षीणे शीतांशौ = चन्द्रे तु व्यभिचारिणी ( पुंश्चली ) भवति । अन्यत् सर्वं सुस्पष्टमेवेत्यलमतिविस्तरेण ॥ सप्तम भावमें पापग्रह या अप्रकाश (उपग्रह) ग्रह हों तो जातककी स्त्री दुष्टचारिणी ( व्यभिचारिणी ) हो । वहां सूर्य हो तो वन्ध्या हो । क्षीण चन्द्रमा हो तो व्यभिचारिणी हो। मंगल हो तो स्वयं मर जावे। शनि हो तो दुर्भगा स्त्री हो। राहु हो तो परस्त्रीमें रत हो, अपनी स्त्रीमें उदासीन, गर्भाधानका अभाव तथा पुत्रहीन हो । धूम हो तो विवाहसे रहित हो। धनुष हो तो स्वयं मर जावे। परिवेष हो तो दुःशीला हो। केतु हो तो बाँझ और पतिव्रता हो ॥ ११-१३ ॥ सप्तममें काल हो तो स्त्री-रहित हो । पापग्रह हो तो गर्भस्राव हो । पूर्ण चन्द्रमा हो तो सुशीला और कन्या उत्पन्न करनेवाली हो । बुध हो तो सुपुत्रा हो । गुरु हो तो गुणवती तथा पुत्रवती स्त्री हो। बली शुक्र हो तो सौभाग्यवती और श्रीमती हो ॥ १४-१५ ॥ स्त्रीपुत्रपे बलिनि शोभनखेटदृष्टे षष्ठाधिपेन सहिते सति वीक्षिते वा । जारेण पुत्रजनिलाभमुपैति जाया तस्या धवो बहुकलत्रयुतोऽप्यपुत्रः ॥ १६ ॥ स्त्रीपुत्रप इति । स्त्रीपुत्रपे = सप्तमेशे वा पञ्चमेशे, बलिनि = पूर्णबलयुते, शोभनखेट- दृष्टे = शुभग्रहेणावलोकिते, षष्ठाधिपेन = षष्ठेशेन सहिते वा वीक्षिते = दृष्टे च सति तस्य