जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

ग्रहनामस्वरूपगुणभेदाध्यायः ॥ २ ॥ ४३ शालिनः स्युरिति । यथा-लग्ने बुधगुरू बलिनौ । चतुर्थे शुक्रचन्द्रौ । सप्तमे शनिः । दशमे भौमसूर्यौ बलिनौ भवतः । तयोक्तं भगवता मिहिरेण— “दिक्षु बुधाङ्गिरसौ रविभौमौ सूर्यसुतः सितशीतकरौ च” इति । एतद्वैपरीत्येन तत्सप्तमे ते ग्रहा निर्बला भवन्तीत्यप्यवधेयम् ॥ ३५ ॥ लग्न, चतुर्थ, सप्तम और दशम स्थानमें क्रमसे बुध और गुरु । शुक्र और चन्द्र । शनि । मङ्गल और सूर्य दिग्बलशाली हैं । अर्थात् लग्नमें बुध और वृहस्पति । सुखमें शुक्र और चन्द्र । सप्तममें शनि । दशममें मङ्गल और सूर्य बली हैं ॥ ३५ ॥

दिग्बलचक्रम् । दिग्निर्बलचक्रम्

दिग्बलचक्रम्	दिग्निर्बलचक्रम्
लग्न (१): लग्नम् बु० गु०<br>चतुर्थ (४): शु० चं०<br>सप्तम (७): श०<br>दशम (१०): सू० मं०	लग्न (१): लग्नम् श०<br>चतुर्थ (४): मं०<br>सप्तम (७): गु० बु०<br>दशम (१०): शु० चं०

अथ कालबलम् । निशीन्दुमान्दावनिजाः परेऽहनि स्वकीयहोरासममासवासराः । सितादिपक्षद्वयगाः शुभाशुभा बुधः सदा कालजवीर्यशालिनः ॥ ३६ ॥ इदानीं ग्रहाणां कालबलमुच्यते । इन्दुमान्दावनिजाः = चन्द्रशनिमङ्गलाः, निशि=रात्रौ बलिनो भवन्ति । परे = सूर्य-गुरु-शुक्राः, अहनि = दिने बलिनः । स्वकीयहोरासममासवा- सराः = स्वकीया या होरा = कालहोरा, स्वीया समा = वर्षम्, स्वीयो यो मासः, स्वीयो यो वासरः तेषु ते ग्रहा बलिनः । होरेशः स्वहोरायाम् । वर्षपतिः स्ववर्षे । मासपतिः स्व- मासे । वारेशः स्ववारे बली भवतीत्यर्थः । शुभाशुभाः सितादिपक्षद्वयगाः = शुभाः शुक्लपक्षे, अशुभाः = पापाः कृष्णपक्षे कालजवीर्यशालिनो भवन्ति । बुधः सदा = सर्वस्मिन्नेव काले बली भवन्ति । तथोक्तं वराहेण बृहज्जातके— “निशि शशिकुजसौराः सर्वदा ज्ञोऽह्नि चान्ये, बहुलसितगताः स्युः क्रूरसौम्याः क्रमेण । ब्ययनदिवसहोरामासपैः कालवीर्यम्” इति ॥ ३६ ॥ चन्द्रमा, शनि और मङ्गल रात्रिमें, शेष ( सू० बृ० शु० ) दिनमें बली हैं । बुध सदा काल बली है । सभी ग्रह अपने २ कालहोरा, अपने २ वर्ष ( जिसमें जो वर्षेश हो ) अपने २ मास और अपने २ दिनमें बली होते हैं । शुक्लपक्षमें शुभग्रह शुभ और कृष्णपक्ष में पापग्रह शुभ हैं ॥ ३६ ॥ अथ चेष्टाबलम् । जैत्रा वक्रसमागमोपगसितज्ञारामरेड्यासिताः, दिव्याशायनगेन्दुतिग्मकिरणौ चेष्टाबलांशाधिकाः ॥ ३६½ ॥ इदानीं ग्रहाणां चेष्टाबलमुच्यते । जैत्राः = जेतारो प्रहयुद्धे प्राप्तविजयका इत्यर्थः ।