भारतकोश
जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary

वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished588 पृष्ठ

पृष्ठ 72, कुल 588 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 72

४६ सटीकजातकपारिजाते- सूर्यका तथा बृहस्पतिका बल ६३, शुक्रका ५३, बुधका ७, चन्द्रमाका ३, शनिका और भौमका ५ बल है। ये षड्बलके पूर्णाङ्क हैं ॥ ४० ॥ अथ ग्रहाणां तात्कालिक-मैत्रीविचारः । अन्योन्यतः सोदरलाभमानपातालवित्तव्ययराशिसंस्थाः ॥ तत्कालमित्राणि खगा भवन्ति तदन्ययाता यदि शत्रवस्ते ॥ ४१ ॥ इदानीं ग्रहाणां तत्काले मित्राणि शत्रवश्च निरूप्यन्ते । अन्योन्यतः=परस्परं यस्माद्ये ग्रहाः सोदरलाभमानपातालवित्तव्ययराशिसंस्थाः=तृतीयैकादश-दशम-चतुर्थ-द्वितीय-द्वादश- भावगता भवन्ति ते तत्काले तस्य मित्राणि भवन्ति । सोऽपि तेषां मित्रं भवति । यदि ते खगाः=ग्रहास्तदन्ययाताः=उक्तेभ्योऽन्यत्र ( प्रथम-पञ्चम-षष्ठ-सप्तमा-ष्टम-नवमभावे ) गताः स्युस्तदा तस्य शत्रवो भवन्ति । सोऽपि तेषां तथा भवति । यथा हि-प्रदर्शितचक्रे सूर्यस्य पूर्वोक्तक्रमेण चन्द्र-बुध-मङ्गल-शनि-गुरु-शुक्रा मित्राणि तेषां सूर्यो मित्रमपि तु सर्व एवान्योन्यं मित्राणि सन्ति । एवमेव ( चं'-मं'-बु'-बृ'-शु'-श' ) एते सूर्यस्य शत्रवस्तेषामपि सूर्यो रिपुरिति । तथोक्तं वराहेण- "अन्योन्यस्य धनव्ययायसहजब्यापारबन्धुस्थिता- स्तत्काले सुहृदः स्वतुङ्गभवनेऽप्येकेऽरयस्त्वन्यथा" ॥ इति ॥ ४१ ॥ ग्रह जिस स्थानमें हो उससे तृतीय, एकादश, दशम, चतुर्थ, द्वितीय, और द्वादश राशिस्थ ग्रह तात्कालिक मित्र होते हैं, और अन्यस्थान (१।५।६।७।८।९) के शत्रु होते हैं ॥ ४१ ॥ [चक्रम्: १ सू. श. | २ गु. | ३ चं. | ४ क्षा. | ५ चं. | ६ म. | ७ बुं. | ८ वृ. | ९ शु. | १० मं. | ११ ड. | १२ बु.] अथ सूर्यादीनां नैसर्गिकाः शत्रुमित्रोदासीनाः । मित्राणि भानोः कुजचन्द्रजीवाः शत्रू सितार्की शशिजः समानः । चन्द्रस्य मित्रे दिननायकज्ञौ समा गुरुक्ष्माजसितासिताः स्युः ॥ ४२ ॥ आरस्य मित्राणि रवीन्दुजीवाश्चान्द्री रिपुः शुक्रशनौ समानौ । सूर्यासुरेज्यौ सुहृदौ बुधस्य समाः शनीज्यावनिजास्त्वरीन्दुः ॥ ४३ ॥ सूर्यारचन्द्राः सुहृदस्तु सूरेः शत्रू सितज्ञौ रविजः समानः । मित्रे शनिज्ञौ भृगुनन्दनस्येन्दिनावरी जीवकुजौ समानौ ॥ ४४ ॥ मन्दस्य सूर्येन्दुकुजाश्च शत्रवः समः सुरेज्यः सुहृदौ सितेंदुजौ ॥ ३ ॥ अत्र नैसर्गिका मित्रसमशत्रवः पठिताः । स्पष्टार्थाश्चैते श्लोकाः ॥ ४२-४४३ ॥ सूर्यके-मंगल, चन्द्रमा और बृहस्पति मित्र हैं। शुक्र और शनि शत्रु हैं। बुध सम है। चन्द्रमाके-सूर्य और बुध मित्र हैं, बृहस्पति, मंगल, शुक्र और शनि सम हैं। मंगलके-सूर्य, चंद्रमा और बृहस्पति मित्र हैं, बुध शत्रु है, शुक्र और शनि सम हैं। बुधके-सूर्य और शुक्र मित्र हैं। शनि, बृहस्पति और मंगल सम हैं। चन्द्रमा शत्रु है। बृहस्पतिके-सूर्य, मङ्गल और चन्द्रमा मित्र हैं। शुक्र और बुध शत्रु हैं। शनि समान है।