भारतकोश
जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary

वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished588 पृष्ठ

पृष्ठ 98, कुल 588 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 98

७२ सटीकजातकपारिजाते- अथ त्रितयजन्मयोगः—ग्रहोदयगतान्द्व्यंशांशकान् स्वांशे ज्ञे पश्यति सति । एतदुक्तं भवति—स्वनवांशे वर्त्तमानो बुधो द्विस्वभावरशिनवांशे व्यवस्थितान् ग्रहान् लग्नं च यदि पश्यति तदा गर्भे त्रितयं वाच्यम् । तत्र युग्मांशकवशाद्युग्मम् । बुधो यदि मिथुन- (नर) नवांशगतस्तदा नरद्वयमेका कन्या । यदि बुधो योषि-(कन्या) नवांशगतो भवेत्तदा कन्याद्वयमेको नर इति त्रितयं वक्तव्यम् । अमिश्रैः = समानांशकगतैः सममेकलिङ्गमेव त्रितयम् । अत्रेदमवधेयम्—मिथुनांशगतो बुधो मिथुनधनुरंशगतान् ग्रहोदयान् पश्यति तदा पुरुषत्रयमेवं कन्यांशकस्थो बुधो कन्यामीनांशगतान् ग्रहोदयान् पश्यति तदा कन्यात्रयं वाच्यमिति । तथा सारावल्यामाह कल्याणः— "लग्ने समराथिगते चन्द्रे च निरीक्षिते बलयुतेन । गगनसदा वक्तव्यं मिथुनं गर्भस्थितं नित्यम् ॥ समराशौ शशिसितयोर्विषमे गुरुवक्रसौम्यलग्नेषु । द्विशरीरे वा बलिष्ठ प्रवदेत् स्त्रीपुरुषमत्रैव ॥ मिथुनांशे कन्यासौ द्वौ पुरुषौ त्रितयमेवं स्यात् ॥ द्विशरीरांशकयुक्तान् ग्रहान् विलग्नं च पश्यतीन्दुसुते । कन्यांशे द्वे कन्ये पुरुषश्च निश्चीयते गर्भे ॥ मिथुने धनुरंशगतान् ग्रहान् विलग्नं च पश्यतीन्दुसुतः । मिथुनांशस्थश्च यदा पुरुषत्रितयं तदा गर्भे ॥ कन्यामीनांशस्थान् विहगांल्लग्नं च युवतिभागगतः । पश्यति शिशिरगुतनयः कन्यात्रितयं तदा गर्भे" ॥ २४ ॥ समराशिमें चन्द्रमा और शुक्र हों तथा विषमराशिमें बुध, मङ्गल, बृहस्पति और लग्न ये हों तो मिथुन (एक पुत्र और एक कन्या) का जन्म कहे। समराशिमें लग्न और चन्द्रमा हों, उन्हें पुरुषग्रह (सु०-मं०-बृ०) मेंसे कोई देखे तो भी एक पुत्र और एक कन्याका जन्म कहे । समराशिमें बलवान् पूर्वोक्त बुध, मङ्गल, बृहस्पति और लग्न हों तो भी वही फल जाने और द्विस्वभावके नवांशमें पूर्वोक्त ग्रह और लग्न वर्त्तमान हों, उन्हें अपने (३।६) नवाँ- शगत बुध देखता हो तो गर्भमें तीन बच्चे होते हैं। यहां बुधके स्थितिवश युग्म कहना याने बुध यदि नर (मिथुन) नवांशमें हो तो दो लड़के एक लड़की, यदि बुध स्त्री (कन्या) नवांशमें होकर द्विस्वभावांश गत ग्रहोदयोंको देखे तो २ लड़की १ लड़का कहना चाहिये । समान अंशमें याने बुध मिथुनांशमें होकर मिथुन और धनुके अंशगत ग्रहोंको देखे तो ३ पुरुष, एवं बुध कन्या नवांशमें स्थित होकर कन्या तथा मीनके नवांशगत ग्रहोंको देखे तो ३ लड़कियां कहनी चाहियें । सु० शा० कार ॥ २४ ॥ अथ त्र्यधिकजननयोगः । धनुर्धरस्यान्त्यगते विलग्ने ग्रहैस्तदंशोपगतैर्बलिष्ठैः ॥ ज्ञेनार्किगा वीर्ययुतेन दृष्टे सन्ति प्रभूता अपि कोशसंस्थाः ॥ २५ ॥ धनुराशेरन्तिमो नवांशो लग्नगतस्तथा धनुरंशगता बलिनो ग्रहाश्चेदभवेयुः, इत्थं भूतं लग्नमीदृग्विधैर्ग्रहैस्तथा बलवता ज्ञेन=बुधेनार्किणा=शनिना चावलोकितं स्यात्तदा कोश- . संस्थाः=गर्भंगताः, प्रभूताः=त्र्यधिका अपि सन्तीति वाच्यम् । परन्तु मानवयोनौ पूर्णग- र्भस्यास्य प्रसवासम्भवत्वात्तत्कालीननिर्बलग्रहस्य मासे तद्गर्भस्य स्खलनं भवतीति ज्ञेयम् ॥ धनु राशिके अन्त्य नवांशका लग्न हो, पूर्वोक्त योग कारक ग्रह धनुके नवांशमें हों और लग्नको बलवान् बुध और शनि देखें तो गर्भमें तीनसे अधिक बच्चे जानें। परन्तु मनुष्य