कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

१२८ सटीके कामसूत्रे [ २ अधिकरणे,

युक्तयन्त्रायाः स्तनान्तरेऽपहस्तकेन प्रहरेत् ॥ ११ ॥

युक्तयन्त्रायाः=उत्तानायाः, स्तनान्तरे=स्तनयोर्मध्ये, अपहस्तकेन प्रहरेद् नान्यैरननुरूपत्वात् ॥ ११ ॥

मन्दोपक्रमं वर्धमानरागमापरिसमाप्तेः ॥ १२ ॥

मन्दोपक्रमं वर्धमानरागमिति क्रियाविशेषणम्, आरम्भे मन्दया वृत्त्या प्रहारः, ततो यथा रागो वर्धते तथाऽधिक एवेत्यर्थः, आपरिसमाप्तेस्तृप्तिं यावत्, स्तनान्तरे हि रागास्पदस्य हृदयस्यावस्थानाद्, योषितो हि त्रीणि रागस्थानानि-शिरो जघनं हृदयं चेति, तेषु दश्यमानेषु चिरचण्डवेगाऽपि रागं मुञ्चति ॥ १२ ॥

तत्र हिंकारादीनामनियमेनाभ्यासेन विकल्पेन च तत्कालमेव प्रयोगः ॥ १३ ॥

तत्रेति । अपहस्तप्रहणने, हिंकारादीनां सप्तानाम्, अनियमेनेति । मृदुना हृदयस्य हन्यमानत्वात्सर्वेषामेवार्तिसूचकानां संभवः, विकल्पेन मृदुमध्यातिमात्रभेदेनाभ्यासेन च पौनःपुन्येन, तत्कालमेवेति । युगपदपहस्तप्रहणनकालमेव तस्य समाप्त्यवधिकः कालः ॥ १३ ॥

शिरसि किंचिदाकुञ्चिताङ्गुलिना करेण विवदन्त्याः फूत्कृत्य प्रहणनं तत्प्रसृतकम् ॥ १४ ॥

किंचिदाकुञ्चिताङ्गुलिना करेण फणाकारेणेत्यर्थः, विवदन्त्या इति । अपहस्तेनासुखायमाना यदि प्रहारान्तराकाङ्क्षया प्रत्यवतिष्ठेत, तदाऽस्याः प्रथमे रागास्पदे शिरसि तदनुरूपेण प्रसृतकेन प्रहणमपरं मन्दोपक्रमं वर्धमानरागमापरिसमाप्तेर्विधेयम्, फूत्कृत्येति । रागदीपनार्थम् ॥ १४ ॥

तत्रान्तर्मुखेन कूजिते फूत्कृतम् ॥ १५ ॥

तत्रेति । प्रसृतकाघाते, कूजितं फूत्कृतं च नायिकायाः स्यात्, कथमित्याह—अन्तर्मुखेनेति । मुखस्यान्तः स्थानमन्तर्मुखं, तत्र कूजितं, तत्संवृतेन कूजितमित्यनेनाव्यक्तं शब्दितं, यदा विवृतेन जिह्वामूलेन च तत्फूत्कृतं, तस्यानुकार्यं वक्ष्यति-बदरस्येवेति ॥ १५ ॥

रतान्ते च श्वसितरुदिते वेणोरिव स्फुटतः शब्दानुकरणं दूत्कृतम् ॥ १६ ॥

रतान्ते च श्वसितरुदिते, तदानीं धातुक्षयाच्छ्रमोत्पत्तेः, श्वसितं रुदितं च मधुरं काङ्ग्या प्रयोक्तव्यं, वेणोरिव पुरुषव्यापारेण ग्रन्थिस्थाने स्फुटतस्तच्च दूत्कृतम् ॥ १६ ॥