कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

४ अध्याये ] विशीर्णप्रतिसंधानप्रकरणम् । ३०९

अनेन वा प्रतिबद्धमिति । तस्य मित्रत्वाद्, अनेन संधिं कृत्वा संक्र-मस्थानीयेन ॥ २८ ॥

विमानितो वा भार्यया तमेव तस्यां विक्रमयिष्यामि ॥ २९ ॥

विमानितो वेति । मत्तो विशीर्णः स्वभार्यया संसृष्टः, तया चास्म-दमर्षादवमानितोऽहं चाकृष्ट्या तमेव संधाय, तस्यां विक्रमयिष्यामि = विग्रहं कारयिष्यामि, आक्रोशस्य निर्यातनार्थम् ॥ २९ ॥

अस्य वा मित्रं मद्द्वेषिणीं सपत्नीं कामयते तदमुना भेद-यिष्यामि ॥ ३० ॥

अस्य वा विशीर्णस्य मित्रं शक्तिद्रव्यसंपन्नं मद्द्वेषिणीमपकर्तुकामां-न्मम सपत्नीं वर्तमानां भूतपूर्वां वा कामयते, तन्मित्रमधुना विशीर्णेन भेदयिष्यामि, येन सा लाभेन न योक्ष्यते, मां चोपकरिष्यति ॥ ३० ॥

चलचित्ततया वा लाघवमेनमापादयिष्यामीति ॥ ३१ ॥

चलचित्ततया वेति । इतोऽन्यत्र गतस्ततोऽन्यत्र गतस्तमपि चल-चित्ततया लाघवमापादयिष्यामि ॥ ३१ ॥

स्वयमुपजपेदित्युक्तं तस्य स्वरूपमाह—

तस्य पीठमर्ददयो मातुर्दौःशीत्येन, नायिकायाः सत्यप्यनु-रागे विवशायाः पूर्वं निष्कासनं वर्णयेयुः ॥ ३२ ॥

तस्येति । विशीर्णस्य, मातुर्दौःशील्येनेति । मातैवास्या दुःशीला, तयाऽर्थपरतया त्वं निष्कासितः, नायिका त्वय्यनुरक्तैव ॥ ३२ ॥

वर्तमानेन चाकामायः संसर्गं विद्वेषं च ॥ ३३ ॥

केवलं परवशा वर्तमानेन शठ्येन यः संसर्गः संप्रयोगो **नायिकाया-**अनिच्छन्त्या अकामायः औषधपानवद् विद्वेषः परमार्थतो यस्य दर्श-नपथेऽपि न तिष्ठतीति वर्णयेयुः ॥ ३३ ॥

तस्याश्च साभिज्ञानैः पूर्वानुरागैरेनं प्रत्यायेयुः ॥ ३४ ॥

तस्याश्चेति । नायिकायाः, साभिज्ञानैरिति । अभिज्ञानं वक्ष्यति, पूर्वानुरागैरिति । पूर्वमविशीर्णे येऽनुरागा आसंस्तएनं प्रत्याययेयुर्नायकं-बोधयेयुः, तथैव प्रतिपद्यते ॥ ३४ ॥

अभिज्ञानं च तत्कृतोपकारसंबद्धं स्यादिति विशीर्णप्रतिसं-धानम् ॥ ३५ ॥

तत्कृतोपकारसंबद्धमिति । नायकेन यः कृत उपकारोऽर्थेनानर्थप्रती-कारेण वा तेन युक्तं स्यात् कृतज्ञतासूचनार्थम् ॥ ३५ ॥

३९ का० सू०