कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

६ अध्याये ] वेश्याविशेषप्रकरणम् । ३२७

अत्र भिन्नविषयत्वादन्वन्धो नास्ति संशयस्तु विद्यत इत्याह—

अर्थसंशयमर्थसंशयं च पूर्ववद्योजयेत् संकिरेच्च ॥ ५२ ॥

पूर्ववदिति । एकतोऽर्थसंशयः सर्वतोऽर्थसंशयः, एकतोऽनर्थसंशयः- सर्वतोऽनर्थसंशय इति द्वौ, पूर्वोक्तौ च द्वाविति चत्वारः शुद्धाः, संकिरे- च्चेति । सजातीयं त्यक्त्वा, तत्रैकतोऽर्थः सर्वतोऽनर्थ इत्येकः, सर्वतोऽ- नर्थसंशये च द्वितीयः, एकतोऽर्थः सर्वतोऽर्थसंशय इति तृतीयः, एकतो- ऽनर्थः सर्वतोऽर्थसंशयश्चेति चतुर्थः, एकतोऽनर्थः सर्वतोऽनर्थसंशय- इति पञ्चमः, एकतोऽर्थसंशयः सर्वतोऽनर्थसंशय इति षष्ठः, ॥ ५२ ॥

इति संकीर्णाः ।

तथा धर्मकामावपि ॥ ५३ ॥ इत्यर्थानर्थानुबन्धसंशयविचाराः ॥

तथा धर्मकामावपीति । एकतो धर्मः सर्वतो धर्मः, एकतोऽधर्मः- सर्वतोऽधर्मः, एकतो धर्मसंशयः सर्वतो धर्मसंशयः, एकतोऽधर्मसंशयः- सर्वतोऽधर्मसंशय इति शुद्धाश्चत्वारः, एवं सजातीयं त्यक्त्वा संकीर्णाः षट्, तथैकतः कामः सर्वतः कामः, एकतो द्वेषः सर्वतो द्वेषः, एकतः काम- संशयः सर्वतः कामसंशयः, एकतो द्वेषसंशयः सर्वतो द्वेषसंशय इति शुद्धाश्चत्वारः, एवं सजातीयं त्यक्त्वा सङ्कीर्णाः षड्, व्यतिषञ्जयेच्चेति, अर्थादीनां शुद्धसङ्कीर्णभिन्नानां व्यतिषङ्गे संख्या द्वानवतिशतं भवति, एवमुभयतोऽर्थतश्च योजयेत्, संघर्षजेऽभिगमने कार्याण्येतान्युक्तानि, यदा त्वसङ्घर्षजमभिगमनं तदा तेषामेकाभिप्रायत्वाद् द्वादश समन्ततो- योगाः, सर्वतोऽर्थः, सर्वतोऽनर्थः, सर्वतो धर्मः, सर्वतोऽधर्मः, सर्वतः- कामः, सर्वतो द्वेषः, इति षट्, त एव संशयिताः षट् ॥ ५३ ॥

इत्युक्ता अर्थानर्थानुबन्धसंशयविचाराः ॥

वेशप्रयोजनमिदमधिकरणं, वेशश्च कासां स्त्रीणामिति, अस्यैव प्रक- रणस्य शेषभूतमाह—

कुम्भदासी परिचारिका कुलटा स्वैरिणी नटी शिल्पकारिका प्रकाशविनष्टा रूपाजीवा गणिका चेति वेश्याविशेषाः ॥ ५४ ॥

कुम्भदासीति । कुम्भग्रहणं निकृष्टकर्मोपलक्षणं, लोके सामान्याः- स्त्रियः प्रसिद्धाः, कुम्भदासी गणिका रूपाजीवा चेति, शेषाणामपि सामान्यात्तत्रैवान्तर्भावः, परिचारिका याः स्वामिनं परिचरन्ति, परि- चरितस्यौपनिषदिके विधिं वक्ष्यति, कुलटा या पतिभयाद् गृहान्तरं गत्वा प्रच्छन्नमन्येन संप्रयुज्यते, स्वैरिणी या पतिं तिरस्कृत्य स्वगृहेऽन्यगृहे वा संप्रयुज्यते, नटी रङ्गयोषिद्, शिल्पकारिका रजकतन्तुवायादिभार्या,