कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

३२८ सटीकेकामसूत्रे [ ६ अधिकरणे,

प्रकाशविनष्टा या जीवति मृते वा पत्यौ संग्रहधर्मेण गृहीता कामचारं प्रवर्तते, एताः षड् रूपाजीवायामेवान्तर्भवन्तीति वेश्याविशेषा इति वेशेन सम्पठ्यन्ते ॥ ५४ ॥

सर्वासां चानुरूप्येण गम्याः सहायास्तदुपरांजनमर्थागमोपाया निष्कासनं पुनःसन्धानं लाभविशेषानुबन्धा अर्थानर्थानुबन्धसंशयविचाराश्चेति वैशिकम् ॥ ५५ ॥

सर्वासामिति । आनुरूप्येणेति । आत्मनो हीनमध्यमोत्तमापेक्षयेत्यर्थः, तदुपरांजनमिति । कान्ताऽनुवृत्तम्, पुनःसन्धानमिति । विशीर्णप्रतिसन्धानं, वैशिकमिति । वेशो वेश्याजनोचितं वृत्तं दत्तकाचार्यदर्शनेन षड्विधं सहायग्रहणं गम्यपरीक्षणमनुरंजनमर्थादानं निष्कासनं विशीर्णप्रतिसन्धानं चेति, बाभ्रव्यमतेन दर्शनेनाष्टविधं शेषाभ्यां सह तत् प्रयोजनमस्येति वैशिकम् ॥ ५५ ॥

ननु च शतायुः पुरुषो विभज्य कालं त्रिवर्गं सेवेतेत्युक्तं, ततश्च तस्यैवात्र शास्त्रोपदेशो युक्तो न योषित इत्याह—

भवतश्चात्र श्लोकौ—

रत्यर्थाः पुरुषा येन रत्यर्थाश्चैव योषितः ।
शास्त्रस्यार्थप्रधानत्वात्तेन योगोऽत्र योषिताम् ॥ ५६ ॥

रत्येति । रतिरर्थः प्रयोजनं तुल्यं शास्त्रस्यार्थप्रधानत्वात्, तेनोपदिश्यत इति कृत्वा योगोऽत्र योषितामधिकार इत्यर्थः ॥ ५६ ॥

सन्ति रागपरा नार्यः सन्ति चार्थपरा अपि ।
प्राक्तत्र वर्णितो रागो वेश्यायोगाश्च वैशिके ॥ ५७ ॥

इति श्रीवात्स्यायनीये कामसूत्रे वैशिके षष्ठेऽधिकरणेऽर्थानर्थानुबन्धसंशयविचारा वेश्याविशेषाश्च षष्ठोऽध्यायः ।

**ताश्च द्विविधाः—**रागपरा अर्थपराश्च, तत्र पूर्वासां प्रणीतो रागः— कन्यासांप्रयुक्तकभार्याऽधिकारिकपारदारिकैस्त्रिभिरधिकरणैस्तासां रागपरत्वात् तदनुरूपमेव वृत्तमुक्तं, वेश्यायोगाश्चेति । वेश्यानां सत्यपि रत्यर्थेऽर्थपरत्वाद् वैशिकेऽधिकारः, तासां हि पुरुषाधिगमे रतिर्वृत्तिश्च सर्गादिति ॥ ५७ ॥

इत्यर्थानर्थानुबन्धसंशयविचारा वेश्याविशेषाश्चाष्टापञ्चाशत्तमं प्रकरणम् ॥

इति श्रीवात्स्यायनीयकामसूत्रटीकायां यशोधररचितायां जयमङ्गलाऽऽख्यायां वैशिके षष्ठेऽधिकरणेऽर्थानर्थानुबन्धसंशयविचारा वेश्याविशेषाश्च षष्ठोऽध्यायः ।

समाप्तं चेदं वैशिकं नाम षष्ठमधिकरणम् ।