कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

३३२ सटीके कामसूत्रे [ ७ अधिकरणे,

भाषितं तद्दायिनां, पाणिं ग्राहयेदिति । देशप्रवृत्तिरनुसर्तव्या ॥ १६ ॥

तावदर्थमलभमाना तु स्वेनाप्येकदेशेन दुहित्र एतद्दत्तमेनेति ख्यापयेत् ॥ १७ ॥

तावदिति । यावत्प्रमाणं संभाषितमलभमाना पाणिग्रहणादूर्ध्वं, स्वेनापीति । आत्मीयेन, एकदेशेनेति । सम्भाषितार्थपादमात्रक्रमेन दत्तं तावतैकदेशेन संयोज्य ख्यापयेत् सौभाग्यख्यापनार्थम् ॥ १७ ॥

ऊढाया वा कन्याभावं विमोचयेत् ॥ १८ ॥

ऊढाया वेति । दैवेन विवाहेन योजिताया इत्यर्थः, कन्याभावं विमोचयेदिति । पूर्वेणैव प्रकारेण कौमारं हारयेदित्यर्थः, तेन प्राप्तयौवनामूढां स्वदुहितरमित्यादि सर्वं योज्यं, विशेषोऽत्र स पाणिं गृह्णीयादित्यस्य स्थाने स कौमारकं हरेदिति, यथोक्तदायिनं ग्राहयेदित्यस्य स्थाने कौमारकं हारयेदिति ॥ १८ ॥

प्रच्छन्नं वा तैः संयोज्य स्वयमजानती भूत्वा ततो विदितेष्वेतं धर्मस्थेषु निवेदयेत् ॥ १९ ॥

प्रच्छन्नं वेति । योऽभिप्रेतः कन्याभावं विमोचयेत्, तेन प्रच्छन्नं संयोज्य, अजानती भूत्वेति । न मयाऽनुज्ञातमिति दर्शनार्थम्, एवं च सति तत उत्तरकालं विदितेषु धर्मस्थेष्वेतं निवेदयेद्, अभिसम्भाषितमर्थं येन दद्यादित्यभिप्रायः, तावदलभमाना तु स्वेनाप्येकदेशेनेति, तत्रापि योज्यम् ॥ १९ ॥

यस्यास्तु न कश्चित् कन्याभावं मोचयति, तत्र विधिमाह—

सख्यैव तु दास्या वा मोचितकन्याभावां सुगृहीतकामसूत्रामाभ्यासिकेषु योगेषु प्रतिष्ठितां प्रतिष्ठिते वयसि सौभाग्ये च दुहितरमवसृजन्ति गणिका इति प्राच्योपचाराः ॥ २० ॥

सख्यैव त्विति । दास्या वा कुशलया, मोचितकन्याभावामिति । अङ्गुलिकर्मणा हारितकौमारविधिं, कथमेवं सौभाग्यमिति चेदत्राह—सुगृहीतकामसूत्रामिति । आभ्यासिकेषु बाडवकादिषु प्रतिष्ठितां शिक्षितां वयसि तारुण्ये प्रतिष्ठितां यदा रूपयौवनवती विदग्धैरभिपतन्ति नागरिकाः, तदा सौभाग्ये प्रतिष्ठितेत्यवसृजन्ति व्यवहारे प्रवर्तयन्ति, प्राच्योपचारा इति । व्यवहारात् पूर्वकालिको विधिर्यत् कन्याभावमोचनम् ॥ २० ॥

पाणिग्रहश्च संवत्सरमव्यभिचार्यस्ततो यथा कामिनी स्यात्॥२१॥