कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

२ अध्याये ] नष्टरागप्रत्यानयनप्रकरणम् । ३४१

व्यधनविधिमाह—

युवा तु शस्त्रेण छेदयित्वा यावद्रुधिरस्यागमनं तावदुदके तिष्ठेत् ॥ १६॥

युवा तु शस्त्रेणेति। भेदियित्वेत्यनेन कुशलेन बहिश्चर्माकृष्यान्यत्र स्थापयित्वा शिरां त्यक्त्वा तिर्यग् छेदयेद् यथोभयतश्छिद्रम्भवति, उदके तिष्ठेद्रुधिरस्तम्भनार्थम् ॥ १६ ॥

वैशद्यार्थं च तस्यां रात्रौ निर्बन्धाद् व्यवायः ॥ १७ ॥

वैशद्यार्थमिति। छिद्रस्यासङ्कोचार्थं, निर्बन्धाद् व्यवाय इति। बहून् वारान् मैथुनं कार्यं, ममत्वे हि तत्प्रतीकारस्य पीडाऽभावात् ॥ १७ ॥

ततः कषायैरेकदिनान्तरितं शोधनम् ॥ १८ ॥

ततः कषायैरिति। पञ्चकषायशोधनं प्रक्षालनं व्रणस्य ॥ १८ ॥

वेतसकुटजशङ्कुभिः क्रमेण बर्द्धमानस्य वर्धनैर्बन्धनम् ॥ १९ ॥

वेतसादिशङ्कुभिः कीलकादिभिः क्रमेण बर्द्धनन्तेषां क्रमेण बर्द्धमानत्वात् ॥ १९ ॥

यष्टीमधुकेन मधुयुक्तेन शोधनम् ॥ २० ॥

यष्टीमधुकेन मधुयुक्तेन प्रलेपनं शोधनं शुद्धं हि व्रणं रोहति ॥२०॥

ततः सीसकपत्रकर्णिकया बर्धयेत् ॥ २१ ॥

तत इति। उत्तरकालं, सीसकपत्रकर्णिकयेति। सीसकस्य बर्द्धनहेतुत्वात्, तत्पत्रन्तु तालपत्रवत्संवेष्टितं क्षिप्रं बर्द्धयेत् ॥ २१ ॥

म्रक्षयेद्बल्लातकतैलेन ॥ २२ ॥ इति व्यधनयोगाः ।

म्रक्षयेद् भल्लातकतैलेन प्रवेशनार्थम् ॥ २२ ॥

तस्मिन्ननेकाकृतिविकल्पान्यपद्रव्याणि योजयेत् ॥ २३ ॥

तस्मिन्निति। बहुच्छिद्रे, अनेकाकृतिविकल्पानीति। अनेकसंस्थानेन कल्पितानि ॥ २३ ॥

वृत्तमेकतो वृत्तमुदूखलकं कुसुमकं कण्टकितं कङ्कास्थि गज-
करकमष्टमण्डलकं भ्रमरकं शृङ्गाटकमन्यानि वोपायतः कर्मतश्च
बहुकर्मसहता चैषां मृदुकर्कशता यथासात्म्यमिति ॥ २४ ॥
इति नष्टरागप्रत्यानयनं द्विषष्टितमं प्रकरणम् ।

वृत्तमिति। वर्तुलं मध्येऽस्य द्रोणिका कार्या यत्र चर्मपाशस्तिष्ठति, एकतो वृत्तमिति। अन्यतो दीर्घमष्टमीचन्द्रसदृशन्द्रोणिका तथैव, उदूखलकमुलूखलाकृति मध्ये निम्नं यत्र पाशस्तिष्ठति, कुसुमकं पद्मकलिकाकृति