कर्पूरमञ्जरी (महाकवि राजशेखर - प्राकृत सट्टक एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

अवि अ, - अकलिअपरिरंभविब्भमाई अजणिअचुंबणडंबराई दूरं । अघडिअथणताडणाई णिच्चं णमह अणंगरईण मोहणाई ॥ २॥ . स्थापकः- ' ससिहंडमंडणाणं छम्मुहणासाणं सुरअणपिआणं । गिरिसंगिरिंदसुआणं संघाडी वो सुहं देउ ॥ ३ ॥ इति नलोपे प्राप्ते 'न्हऋष्णाश्लथा ष्ह' इति सम्प्र ष्हादेशे 'उपरि लोप -' इति तलोपे 'अधो मन्‍याम्' इति यलोप. ॥ अवि अ इति । अपि च, - अकलितपरिरम्भविभ्रमाण्यजनितचुम्बनडम्बराणि दूरम् । अगणितघनताडनानि नित्यं नमतानङ्गरत्योर्मोहनानि ॥ दूरमत्यर्थं ताडनानि चन्द्रक्लोद्बोधनार्थानि 'अनुष्ठे चरणे च गुल्फनिलये' इत्या- दिना पञ्चमायकाद्युक्तानि । 'ताडन'पदेन नखदशनारीण्युपभुक्तानि । मोहनानि सुर- तानि । अत्र संभोगशृङ्गार उक्तः । चुम्बनताडनपदाभ्यां तज्ज्ञानं लक्ष्यते । तेषां क्रियमाणत्वादेव । परिरम्भादिभेदास्त्वनतिप्रयोजनत्वान्न चिन्तिताः । अनङ्गरत्योरिति षाष्ठ्यतिष्ठेन नमतेति पदयोश्च गम्यानामधिरङ्गिरिति व्याख्याम् । सुरतानामतिश- यितत्वं च मोहनानीति बहुवचनेनोत्तानकरणादयः सर्वे सुरतबन्धाः सूचिताः । सत्स्वपि परिरम्भादिषु तज्ज्ञानानुत्पत्तिर्विशेषोक्तिः । सा यथा काव्यप्रकाशे- (१०।१०८) 'विशेषोक्तिरखण्डेषु कारणेषु फलाऽवचः' इति । काव्यार्थसूचनेऽनङ्ग- रतिशब्देन चन्द्रात्तकवूर्णनशूर्योर्नायक्रयोर्मोहनानीति ज्ञेयम् ॥ स्थापकः-