कर्पूरमञ्जरी (महाकवि राजशेखर - प्राकृत सट्टक एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

६८ | कर्पूरमञ्जरी

णअणाईं पसइसरिसाईं झत्ति फुल्लाईं कोदूहलेण । अप्पेंति व कुवलअसिलिम्मुहे पंचवाणस्स ॥ ३८ ॥ दोलारअविच्छेओ कहं पि मा होदि इत्ति पडइ व । पिट्ठिम्मि वेणिदंडो मम्महचम्मट्टिआअंतो ॥ ३९ ॥ इअ एआई विलासुज्जलाईं दोलापवंचचरिआईं । कस्स ण लिहइ व चित्ते णिउणं कंदप्पचित्तअरो ॥ ४० ॥ राजा—(सविषादम् ।) ²अंवइण्णा कप्पूरमंजरी ? रिक्ता दोला, रित्तं अ मज्झ चित्तं, रित्ताईं दंसणुस्सुअजणणअणाईं । विदूषकः—ता विज्जलेह व खणदिट्ठणट्ठा । नयने प्रसृतिसदृशे झटिति फुल्ले कौतूहलेन । अर्पयत इव कुवलयशिलीमुखे पञ्चबाणस्य ॥ कुवलये एव शिलीमुखौ शरौ । कुसुमशरत्वादस्येति भावः । रूपकमुत्प्रेक्षा चालंकारः । तल्लक्षणं तु पूर्वोक्तमेव । दोलारसविच्छेदः कथमपि मा भवत्विति पततीव । पृष्ठे वेणिदण्डो मन्मथचर्मयष्टिकायमानः ॥ अत्रापि रूपकोत्प्रेक्षे । इत्येतानि विलासोज्ज्वलानि दोलाप्रपञ्चचरितानि । कस्य न लिखति चित्ते निपुणः कंदर्पचित्रकरः ॥ इत्यमुना प्रकारेणैतानि दोलाप्रपञ्चचरितानि कर्मभूतानि कंदर्पचित्रकरः कर्ता कस्य कामिनश्चित्ते न लिखति ? अपि तु सर्वस्यापीत्यर्थः । किंभूतानि ? विलासा उज्ज्वलाः शुचयो येषु तानि । विलास उज्ज्वलश्च येषु तानीति वा । 'शृङ्गारः शुचि- रुज्ज्वलः' इति कोषात् । अत्र रूपकम् । राजा— कथमवतीर्णा कर्पूरमञ्जरी ? रिक्ता दोला, रिक्तं च मम चित्तम्, रिक्तानि दर्श- नोत्सुकानि मम नयनानि । विदूषकः— तद्विद्युल्लेखेव क्षणदृष्टनष्टा । १ 'इह चित्ते' इति टीकापाठः । २ 'कथमवइण्णा' इति टीकाभिमतः पाठः ।