कर्पूरमञ्जरी (महाकवि राजशेखर - प्राकृत सट्टक एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

तृतीयं जवनिकान्तरम् ८१ तृतीयं जवनिकान्तरम् ( ततः प्रविशति राजा विदूषकश्च । ) राजा—( तामनुध्याय । ) दूरे किञ्चदु चंपवस्स कलिआ कज्जं हरिद्दाय किं ओलोहाइ त्ति फंचणेण गणणा का णाम जण्येण वि । लावण्णस्स पडग्गदिंदुमहुरुच्छाअस्स तिस्सा पुरो पग्भट्ठेहि वि केसरस्स कुसुमेक्केरेहि किं कारणं ॥ १ ॥ अवि अ,— मरगअमंणिगुच्छा हारलट्ठि व्व तारा भमरकवलिअन्ता मालईमालिअ व्व । रहसवलिअकंठं तीअ दिट्ठी चरित्ता सवणपहणिविट्ठा माणसं मे पइट्ठा ॥ २ ॥ दूरे इति । दूरे कियतो चम्पकस्य कलिका कार्यं हरिद्रया किं उत्तप्तेन च काञ्चनेन गणना का नाम जन्येनापि । लावण्यस्य मनोज्ञेन्दुमधुरच्छायस्य तस्याः पुरः प्रस्भ्रष्टैरपि केसरस्य कुसुमोत्करैः किं कारणम् ॥ तस्या लावण्यस्येति सम्बन्धः । अत्राहैतूपमे । आक्षेपलक्षणन्तु दण्डिनः—'प्रति- षेधपुरःकारोक्तिराक्षेपः ।' काव्यादर्शोऽपि ( २।१२० )—'प्रतिषेधोक्तिराक्षेपः' इति । अपि च,— मरकतमणिगुच्छा हारयष्टिरिव तारा भ्रमरकवलितान्तः मालतीमालिकेव । रभसविलितकण्ठी तस्या दृष्टिंश्चरित्वा श्रवणपथनिविष्टा मानसं मे प्रविष्टा ॥ तारेव भ्रमरगतेन कवलितान्तं यस्या इति वा । अत्रापि रूपकोत्प्रेक्षे । १ 'उत्तप्तेन च' इति टीकासम्मतः पाठः । २ 'वलितकण्ठं' इति टीकासम्मतः पाठः । क० म० ६