कर्पूरमञ्जरी (महाकवि राजशेखर - प्राकृत सट्टक एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

८८ कर्पूरमञ्जरी विदूषकः—भो, देवीगदे पणअप्परूढे वि पेम्मे किं णु कप्पूर- मंजरिं सव्वंगवित्थारिअलोअणो पिअंतो विअ ¹पलोएसि ? किं तत्तो परिहीअमाणगुणा देवी ? राजा—मा एवं भण,— कीए वि संघडदि कस्स वि पेम्मगंठी एमेअ इत्थ ण हु कारणमत्थि रूअं । चंगत्तणं पुणु महिज्जदि जं तहिं पि तं दिज्जए पिसुणलोअमुहेसु मुद्दा ॥ ९ ॥ विदूषकः—भो वअस्स ! किं पुण एदं पेम्मं पेम्मं ति भणंति ? विदूषकः— भोः, देवीगते प्रणयप्ररूढेऽपि प्रेम्नि किमिति कर्पूरमञ्जरीं सर्वाङ्गविस्तारित लोचनः पिबन्निवावलोकयसि ? किं ततोऽपि परिहीयमाणगुणा देवी ? परिहीणं प्रमाणं येषामेवंविधा गुणा यस्याः सा । राजा— मैवं भण,— कयाचित्संघटते कस्यापि प्रेमग्रन्थि- रेवमेव तत्र न खलु कारणमस्ति रूपम् । चङ्गत्वं पुनर्गृह्यते यत्तत्रापि तद्दीयते पिशुनलोकमुखेषु मुद्रा ॥ प्रेमग्रन्थिसंघटने न रूपातिशयः कारणं, किं तु तत्स्वभावादेव भवति । तद्यदि यत्सौन्दर्यान्वेषणं क्रियते केवलं तत्कुटिलमुखेषु मुद्रा दीयते । निमित्तस्यानस्य प्रेमानुबन्ध इति पिशुनजनानाज्ञादृष्ट्या तन्निवर्त्तनेन परं सौन्दर्यमुपयुज्यत इत्यर्थः । अत्राप्यर्थान्तरन्यासानुप्रासादयः । विदूषकः— भोः (वयस्य !) किं पुनरेतत् [प्रेम] प्रेमेति भणन्ति ? १ 'अवलोएसि' । २ 'किं तदो विपरिहीअमाणगुणा' इति टीकानुसारी पाठः ।