काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

॥ काशिका ॥ ३ । १ । ३ ॥ १६१ प्राप्तकाला काल्या । प्रजायते प्रजननं प्रथमगर्भवहत्वम् । गर्भग्रहणे प्राप्तकाला । उप- सर्या गौः । उपसर्या वडवा । काल्या प्रजननेति किम् । उपसार्या शरदि मधुरा ॥ अजर्यं संगतम् ॥ १०५ ॥ अजर्यमिति निपात्यते संगतं चेद्भवति । जीर्यतेनेनेत्यप्रतीघात्सङ्गते संगमने कर्तरि यत्प्रत्ययो निपात्यते । न जीर्यतीत्यजर्यम् । अजर्यमार्यसंगतम् । अजर्ये वोऽस्तु संगतम् । संगतमिति किम् । अजरिता कम्बलः ॥ वदः सुपि क्यप् च ॥ १०६ ॥ अनुपसर्गेइति वर्तते । वदेर्धातोः सुबन्तउपपदे अनुपसर्गे क्यप् प्रत्ययो भवति, चकाराद्यच्च । ब्रह्मोद्यम् । ब्रह्मवद्यम् । सत्योद्यम् । सत्यवद्यम् । सुपीति किम् । वाद्यम् । अनुपसर्गइत्येव । प्रवाद्यम् ॥ भुवो भावे ॥ १०७ ॥ सुप्यनुपसर्गइत्यनुवर्तते । भवतेर्धातोः सुबन्तउपपदे ऽनुपसर्गे भावे क्यप् प्रत्ययो भवति । यत्तु नानुवर्तते । ब्रह्मभूयं गतः । ब्रह्मत्वं गतः । देवभूयम्, देवत्वं गतः । भावग्रहणमुक्तार्थम् । सुपीत्येव, भव्यम् । अनुपसर्गइत्येव । प्रभव्यम् ॥ हनस्त च ॥ १०८ ॥ सुप्यनुपसर्गइति वर्तते भावइति च । हन्तेर्धातोः सुबन्तउपपदे ऽनुपसर्गे भावे क्यप् प्रत्ययो भवति, तकारश्चान्तादेशः । ब्रह्महत्या । अश्वहत्या । सुपी- त्येव, घातः । ण्यत्तु भावे न भवत्यनभिधानात् । अनुपसर्गइत्येव । प्रघातो वर्तते ॥ एतिस्तुशास्व्वदृजुषः क्यप् ॥ १०९ ॥ सुप्यनुपसर्गे भावइति निवृत्तम् । सामान्येन विधानमेतत् । इति स्तु शास् वृ दृ जुष् इत्येतेभ्यः क्यप् प्रत्ययो भवति । इत्यः । स्तुत्यः । शिष्यः । वृत्यः । आदृत्यः । जुष्यः । क्यबिति वर्तमाने पुनः क्यब्ग्रहणं बाधकबाधनार्थम् । ओ- रावश्यके इति ण्यतं बाधित्वा क्यबेव भवति । आवश्यकस्तुत्यः । प्लवहृञोस्तु बहलमिष्यते न वृङः । आर्या ऋत्विजः ॥ शंसिदुहिगुहिभ्यो वेति वक्तव्यम् ॥

• ॥ शस्यम् । शंस्यम् । दुह्यम् । दोह्यम् । गुह्यम् । गोह्यम् ॥ आङ्पूर्वादजेः संज्ञायामुपसंख्यानम् ॥ * ॥ आज्यं घृतम् । कद्यमुपेयम् । शरतद्रूपं, नेशः ॥ * ऋदुपधाच्चाक्लृपिवृतेः ॥ ११० ॥ ऋकारोपधाच्च धातोः क्यप् प्रत्ययो भवति क्लृपिवृती वर्जयित्वा । वृतु । वृत्यम् । वृधु । वृध्यम् । अक्लृपिवृतेरिति किम् । कल्प्यम् । वर्त्यम् । तपकरणं किम् । कृत संशब्दने । ण्यदेव भवति । कीर्त्यम् ॥ प्रावो सञ्ज्ञायां दृभः ॥ * ॥ प्रविदर्भ्यो रज्जुः ॥ समवपूर्वाच्च ॥ * ॥ समवदर्भो ॥ ११