काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

४०४ काशिका ॥ ५ ॥ १ ॥ यित्वा। वक्ष्यति। पत्यन्तपुरोहितादिभ्यो यगिति। अपतित्वम्। अपतिता। अपटुत्वम्। अपटुता। अरमणीयत्वम्। अरमणीयता। नञ्पूर्वादिति किम्? बार्हस्पत्यम्। प्राजापत्यम्। तत्पुरुषादिति किम्। नास्य पटवः सन्तीत्य- पटुः, तस्य भाव आपटवम्। आलघवम्। अचतुरादिभ्य इति किम्। आच- तुर्यम्। आसंगतम्। आलवण्यम्। आवट्यम्। आबुध्यम्। आक्त्यम्। आरस्यम्। आलस्यम्॥ पृथ्वादिभ्य इमनिज्वा ॥ १२२ ॥ पृथु इत्येवमादिभ्यः प्रातिपदिकेभ्य इमनिच्प्रत्ययो भवति वा तस्य भाव इत्येतस्मिन्नर्थे। वावचनमणादेः समावेशार्थम्। पृथोर्भावः, प्रथिमा। पार्थवम्। म्रदिमा। मार्दवम्। तुरिष्टेमेयस्सु टेरिति टिलोपः। र ऋतो- र्हलादेर्लघोरोरिति रेफादेशः*। त्वतलौ सर्वत्र भवत एव। पृथुत्वम्। पृथुता। मृदुत्वम्। मृदुता। पृथु। मृदु। महत्। पटु। तनु। लघु। बहु। साधु। वेणु। आशु। बहुल। गुरु। दण्ड। ऊरु। खण्ड। चण्ड। बाल। अकिञ्चन। होड। पाक। वत्स। मन्द। स्वादु। ह्रस्व। दीर्घ। प्रिय। वृष। ऋजु। क्षिप्र। क्षुद्र। पृथ्वादिः॥ वर्णदृढादिभ्यः ष्यञ् च ॥ १२३ ॥ वर्णविशेषवाचिभ्यः प्रातिपदिकेभ्यो दृढादिभ्यश्च ष्यञ् प्रत्ययो भवति, चकारादिमनिच्च, तस्य भाव इत्येतस्मिन्विषये। शुक्लस्य भावः, शौक्ल्यम्। शुक्लिमा। शुक्लत्वम्। शुक्लता। कार्ष्ण्यम्। कृष्णिमा। कृष्णत्वम्। कृष्णता। दृढादिभ्यः। दार्ढ्यम्। द्रढिमा। दृढत्वम्। दृढता। षकारो ङीबर्थः। शौचिती। यथाकामी। दृढ। परिवृढ। भृश। कृश। वक्र। आम्र। लवण। ताम्र। अम्ल। शीत। उष्ण। जड। बधिर। पण्डित। मधुर। मूर्ख। मूक। बेर्योतस्लाभमतिमन्:शारदानाम्॥ समो मतिमन्सोर्जवने†‡॥ गुणवचनब्राह्मणादिभ्यः कर्मणि च ॥ १२४ ॥ गुणमुक्तवन्तो गुणवचनाः। गुणवचनेभ्यो ब्राह्मणादिभ्यश्च तस्येति षष्ठीसमर्थेभ्यः कर्मण्यभिधेये ष्यञ्प्रत्ययो भवति। चकाराद् भावे च। कर्म- शब्दः क्रियावचनः। जडस्य भावः कर्म वा, जाड्यम्। ब्राह्मणादिभ्यः ष्यञपि। ब्राह्मण्यम्। माढव्यम्। आ पादपरिसमाप्तेर्भावकर्माधिकारः।

• तुरिष्टेमेयस्स्वित्यारभ्य रेफादेश इत्यन्तं बहुषु पुस्तकेषु नास्ति। † जवनइति बहुषु पुस्तकेषु न दृश्यते। ‡ बाल। तरण्ड। मन्द। स्थिर। बहुल। दीर्घ। मूढ। चाकष्ट। इत्येते शब्दा अत्र मध्ये अधिकाः।