काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

॥ काशिका ॥ ६ । १ ॥ ५०१ विलेतव्यम् । विलीय ॥ निमीमिलियां ललचोः प्रतिषेधो वक्तव्यः ॥ * ॥ ईषत्प्र- मयः । प्रमयो वर्त्तते । ईषन्निमयः । निमयो वर्त्तते । ईषद्विलयः । विलयोवर्त्तते । अत्र लियो व्यवस्थितविभाषाविज्ञानात्सिद्धम् । एवं च प्रलम्भनशालीनकरण- योश्च णौ नित्यमात्वं भवति । कस्त्वामुल्लापयते । श्येनो वर्त्तिकामुल्लापयते ॥ खिदेश्छन्दसि ॥ ५२ ॥ विभाषेति वर्त्तते । खिद् दैन्यइत्यस्य धातोरिचः स्थाने छन्दसि विषये विभाषा आकार आदेशो भवति । चित्तं चिखाद । चित्तं चिखेद । छन्द- सीति । किम् । चित्तं खेदयति ॥ अपगुरो णमुलि ॥ ५३ ॥ गुरी उद्यमनेइत्यस्य धातोरपपूर्व्वस्य णमुलि परत एचः स्थाने विभाषा आकार आदेशो भवति । अपगारमपगारम् । अपगोरमपगोरम् । आभीक्ष्ण्ये णमुल्चेति णमुल् । अस्यपगारं युध्यन्ते । अस्यपगोरं युध्यन्तइत्यत्र द्वितीयायां चेति णमुल् ॥ चिस्फुरोर्णौ ॥ ५४ ॥ चिञ् स्फुर इत्येतयोर्द्धात्वोर्णौ परत एचः स्थाने विभाषा आकारादेशो भवति । चापयति । चापयति । स्फारयति । स्फोरयति ॥ प्रजने वीयतेः ॥ ५५ ॥ णाविति वर्त्तते । वी गतिप्रजनकान्त्यसनखादनेषु इत्यस्य धातोः प्रजने वर्त्तमानस्य णौ परतो विभाषा आकारादेशो भवति । पुरोवातो गाः प्रवाप- यति । पुरोवातो गाः प्रवाययति । गर्भं ग्राहयतीत्यर्थः । प्रजनो हि जन्मन उपक्रमो गर्भग्रहणम् ॥ बिभेतेर्हेतुभये ॥ ५६ ॥ णाविति वर्त्तते विभाषेति च । हेतुरीह पारिभाषिकः स्वतन्त्रस्य प्रयो- जकस्ततो यद्भयम्, स यस्य भयस्य साक्षाद्धेतुः, तद्भयं हेतुभयम् । तत्र वर्त्तमा- नस्य ञिभी भयइत्यस्य धातोर्णौ परतो विभाषा आकारादेशो भवति । मुण्डो भापयते । मुण्डो भीषयते । जटिलो भापयते । जटिलो भीषयते । भीस्म्यो- र्हेतुभयेत्यात्मनेपदम् । भियो हेतुभये षुक् । स चात्वपक्षे न भवति । लिभि- योरीकारप्रश्लेषनिर्देशादीकारान्तस्य भियः षुग्विधीयते । हेतुभयदि्ति किम् । कुञ्चिकायैनं भाययति । अत्र हि कुञ्चिकातो भयं कारणाच्च हेतोर्देवदत्तात् ॥ नित्यं स्मयतेः ॥ ५७ ॥ णाविति वर्त्तते, हेतुभयइति च । नित्यग्रहणाद्विभाषेति निवृत्तम् ।