काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

॥ काशिका ॥ ८ ॥ २ ॥ ७७३ वेत्तेस्तु विदितो निष्ठा विद्यतेर्विन्न इष्यते । वित्तेर्वेत्तश्च वित्तश्च भोगे विन्नश्च विन्दतेः ॥ इति ॥ न ध्याख्यापृमूर्च्छिमदाम् ॥ ५७ ॥ ध्या ख्या पृ मूर्छि मद इत्येतेषां निष्ठातकारस्य नकारादेशो न भवति । ध्यातः । ध्यातवान् । ख्यातः । ख्यातवान् । पूर्तः । पूर्तवान् । मूर्त्तः । मूर्त्त- वान् । मत्तः । मत्तवान् । रदाभ्यां संयोगादिरिति च प्राप्तः प्रतिषिध्यते ॥ वित्तं भोगप्रत्यययोः ॥ ५८ ॥ वित्त इति विदेर्लाभार्थादुत्तरस्य क्तस्य नत्वाभावो निपात्यते भोगे प्रत्यये चाभिधेये । वित्तमस्य बहु । धनमस्य बह्वित्यर्थः । धनं हि भुज्यतइति भोगोऽभिधीयते । प्रत्यये । वित्तौयं मनुष्यः । प्रतीत इत्यर्थः । प्रतीयतइति प्रत्ययः । भोगप्रत्यययोरिति किम् । विन्नः ॥ भित्तं शकलम् ॥ ५९ ॥ भित्तमिति निपात्यते शकलं चेत्तद्भवति । भित्तं तिष्ठति । भित्तं प्रप- तति । शकलपर्यायोयम् । अत्र भिदिः क्रिया शब्दव्युत्पत्तेरेव निमित्तम् । भिदि- क्रियाविवक्षायां हि शकलविषये भिन्नमित्येव भवति ॥ ऋणाधमर्ण्ये ॥ ६० ॥ ऋणमिति ऋदित्येतस्माद्धातोरुत्तरस्य निष्ठातकारस्य नकारो निपात्यते अधमर्ण्यविषये । अधम ऋणे अधमर्णः । एतस्मादेव निपातनात्सप्तम्यन्तेनोत्तरप- देन समासः । तद्भाव आधमर्ण्यम् । यद्येवमुत्तमर्णे इति न सिध्यति । नैष दोषः । कालान्तरदेयविनिमयोपलक्षणार्थं चेदमुपात्तम् । तेन उत्तमर्णे इत्यपि हि भवति । ऋणं ददाति । ऋणं धारयति । आधमर्ण्ये इति किम् । ऋतं वक्ष्यामि नानृतम् ॥ नसत्तनिषत्तानृत्तप्रतूर्त्तसूर्तगूर्त्तानि छन्दसि ॥ ६१ ॥ नसत्त निषत्त अनृत्त प्रतूर्त्त सूर्त गूर्त इत्येतानि छन्दसि विषये निपा- त्यन्ते । नसत्तनिषत्तेति सदेर्नङ्पूर्वाच्चिण्वाच्च नत्वाभावो निपात्यते । नसत्त- मञ्जसा । नसत्तमिति भाषायाम् । निषत्तः । निषण्ण इति भाषायाम् । अनू- त्तमित्युन्देर्नङ्पूर्वस्य निपातनम् । अनृत्तमा ते मघवन् । अनुन्नमिति भाषा- याम् । प्रतूर्त्तमिति त्वरतेः तूर्वि इत्येतस्य वा निपातनम् । प्रतूर्त्तं वाजिनम् । प्रतूर्णमिति भाषायाम् । सूर्तमिति सृदित्येतस्य उत्वं निपात्यते । सूर्ता गावः । सृता गाव इति भाषायाम् । गूर्त्तमिति गूरी इत्येतस्य नत्वाभावो निपात्यते । गूर्त्तो अमृतस्य । गूर्णमिति भाषायाम् ॥