काश्यप संहिता (वृद्ध जीवकीय तन्त्र व विद्योतिनी हिन्दी टीका सहित)

उपोद्घातः १०१

पश्चिमैशियाः कैपोडोसिया-(Cappadocia) स्थाने हिताई¹टी (Hittites) मित्तानी (Mittani) नाम्न्योः प्राचीनजात्योर्मिथः सङ्घर्षोत्तरमुपजाते (B. C. 1360) सन्धिशिलालेखे तयोर्वैवाहिकसम्बन्धे च साक्षितया मित्रवरुणेन्द्रनासत्यानां; वोगस्²काय (Boghaz Keui B. C. 1400) शिलालेखे संख्यावाचकादि³शब्दानां; सिरिया⁴प्यालष्टाइनदेशोद्भवानां राज्ञामार्यनामसदृशनाम्नां चोल्लेखोपलम्भेन वैदिकसभ्यतायाः पूर्वं तावति दूरेऽप्यालोक⁵प्रसरणं स्पष्टीभवति ।

सुमेरियन्प्रदेशीयानां पूर्वनृपाणां भारतीयग्रन्थदृष्टानां च पूर्वनृपाणां केवलं वर्णोपभ्रंशमात्रतो विशिष्टमानुक्र⁶मिकं साम्यं वेब्लोनियानां मन⁷सुनाम्नाऽभिहितस्यादिमव्यवस्थापकस्य भारतीयग्रन्थोक्तस्य मनोश्च नाम्ना कार्येण च साम्यं, तत्रत्यशिलालेखादिगतप्रत्नव्यावहारिकनियमेषु बहुशो मानवीयव्यवहारसाम्यं चोपलभ्यते । सुमेरियन्प्रदेशोपलब्धमानवस्तुलेखादिषु भारतीयग्रन्थदृष्टानां बहुशः साम्योपलम्भे श्रीयुतबा⁸डेलमहाशयेनापि बहुशो निरूपितमस्ति । उभयत एवं राज्ञामानुक्रमिकं साम्यं सुमेरियन्प्रदेशीयैर्नृपैर्भारतस्याधिष्ठानेन, भारतीयैर्वा नृपैः सुमेरियन्प्रदेशादिपर्यन्तमपि शासितत्वेन वोभयथाऽपि संभवति । नह्येकदेशाधीशानां देशान्तराधिपत्यं न संभवति ॥

सुराणामसुराणां च मिथः प्राकृतिकेन विरोधेन संमर्दादिकान् विषयानुपादाय पुराणेषु ऋग्वेदेऽपि असुरोल्लेखो बहुशो दृश्यते । असीरियन्-वेब्लोनियन्जातीनामुपास्या प्रधानदेवता असुरअहुरनाम्नोपलभ्यन्ते । असीरियन्शब्दोऽपि प्राचीनभारतीयैर्विशेषतः परिचितानसुरान् प्रत्यायन्दृश्यते ॥

अद्यत्वे श्रीयुतसिटानलायडमहाशयस्य, डाक्टर हेनरी फ्रेङ्कफोर्ड-महाशयस्य चाध्यक्षभावेन इराकप्रदेशीये टयल-अगरमनामकस्थाने भूगर्भान्वेषणे भग्नावशेषस्य प्राचीनमन्दिरस्य तदन्तःकोष्ठेऽनेकेषां महत्त्वपूर्णप्राचीनवस्तूनां कतिपयानां महेञ्जोदारोभूगर्भोपलब्धवस्तुसंवादिनामप्युपलम्भेन इराकदेशस्यपञ्चसहस्त्रवर्षपूर्वसभ्यतायां भारतीयसभ्यतायाः प्रभाव आसीदिति;

---

१. A treaty signed by the kings of Mittani, settled in the upper Euphrates Valley, and the kings of the Hittites in 1360 B. C. we get the names of Aryan gods-In-da-ra, U-ru-v-na, Mi-i-tra, and Na-sa-at-ti-i-ia, Some of the Mittani kings had Aryan names-Sutarna, Dusratta, Artatama. २. The Boghaz keui Inscription (about 1400 B. C.) of the Mittanians, contains Aryan numeralsaika, teras, panza satta, nav. ३. The Hittites of Cappadocia probably spoke an Aryan language in the 16th and 15th centuries B. C. Cf. the Pronouns-kuis, kuit, the Verb esmi, and the formation of the present stems in-numi (Sktnomi) etc. ४. From old documents discovered at Tell-el-Amarna we get names of some princes of Syria and Palestine and these also look like Aryan names-cf. Biridaswa, Suwardata, Yasdata, Artamanya. ५. Greater India by Kalidasnag M. A., D. Litt; No. J, P. 5 ६. "सुमेरियन्प्रदेशीयाः पूर्वे नृपाः— 'उक्कुसि, वक्कुस, निमिरूद, पुनपुन, नक्षअनेन .... शगुर, मनिशमंज, नरमअंश, दलीप' इ. 'इक्ष्वाकु, विकुक्षि, निमि, पुरञ्जय, अनेना, ..... सगर, असमञ्ज अंशुमान्, दिलीप' इत्यादयश्च बहुशः क्रमशश्च समाना दृश्यन्ते", इति सरस्वतीमासिकस्य १९३७ अप्रेलसंख्यायां वर्णितमस्ति । ७. Manu's Land and Trade laws by R. S. Vaidyanath Aiyer. ८. अद्यत्वे वैडल (L. A. Waddell) महाशयेन महेञ्जोदरो-हरप्पा-भूगर्भनिर्गतानां मेसोपोटामिया-सुमेरियन्प्रदेशोपलब्धानां मुद्रादीनामितिहासादीनां च विशेषानुसन्धानपूर्वं तुलनया भारतीयानां प्राचीननृपाणां तद्देशोपलब्धमुद्रादिषु एकद्विपुरुषपर्यन्तमपि समच्छायतया नामसाम्यं, केषांचिदक्षराणां सङ्केतानां वस्त्वन्तराणां शिल्पकलादीनां च समच्छायां प्रतिपाद्य उभयोर्देशयोः प्राक्तने सम्बन्धविषये एकं ग्रन्थं Makers of Civilisation in race and history. निर्माय स्वीयो विचारः प्रकटीकृतोऽस्ति ॥