काव्यमीमांसा (महाकवि राजशेखर - कवि-रहस्य एवं देश-विभाग सटीक)

तटे सह्यस्योच्चैः खसलिलनिवहो भाति नीलः स यस्याः प्रियस्यांसे पीने लुलित इव घनः केशपाशः सुकेश्याः ॥” कृष्णहरितयोरैक्यम्— “मरकतसदृशं च यामुनं स्फटिकशिलाविमलं च जाह्नवम् । तदुभयमुदकं पुनातु वो हरिहरयोरिव सङ्गतं वपुः ॥” कृष्णश्यामलयोरैक्यम्— “एतत्सुन्दरि नन्दनं शशिमणिलिग्धालवालद्रुमं मन्दाकिन्यभिषिक्तमौक्तिकशिले मेरोस्तटे नन्दति । यत्र श्यामनिशासु मुञ्चति मिलन्मन्दप्रदोषानिला- मुद्दामामरयोषितामभिरतं कल्पद्रुमश्चन्द्रिकाम् ॥” पीतरक्तयोरैक्यम्— “लेखया विमलविद्रुमभासा सन्ततं तिमिरमिन्दुरुदासे । दंष्ट्रया कनकभङ्गपिशङ्ग्या मण्डलं भुव इवादिवराहः ॥” शुक्लगौरयोरैक्यम्— “कैलासगौरं वृषमारुरुक्षोः पादार्पणानुग्रहपूतपृष्ठम् । अवेहि मां किङ्करमष्टमूर्त्तेः कुम्भोदरं नाम निकुम्भपुत्रम् ॥” एवं वर्णान्तरेष्वपि । चक्षुरादेरनेकवर्णोपवर्णनम् । तत्र चक्षुषः शुक्लता— “तिष्ठन्त्या जनसङ्कुलेऽपि सुदृशा सायं गृहप्राङ्गणे तद्द्वारं मयि निःसहालसतनौ व्रीडामृदुं प्रेङ्खति । हीनम्लाननयैव लोलसरलं निःश्वस्य तत्रान्तरे प्रेमार्द्राः शशिखण्डपाण्डिममुषो मुक्ताः कटाक्षच्छटाः ॥” श्यामता— “अथ पथि गमयित्वा रम्यकृत्सोपकार्ये कतिचिदवनिपालः शर्वरीः शर्वकल्पः । पुनरविशदयोध्यां मैथिलीदर्शिनीनां कुवलयितगवाक्षां लोचनैरङ्गनानाम् ॥” १ B व्रीह्नां मृदुः २ V पुरमविशदयोध्यां.