काव्यमीमांसा (महाकवि राजशेखर - कवि-रहस्य एवं देश-विभाग सटीक)

कविरहस्ये सप्तदशोऽध्यायः । ८९ यथा च—"तं शम्बरासुरशराशनिशल्यसारं१ केयूररत्नकिरणारुणबाहुदण्डम् । पीनांसलग्नदयिताकुचपत्रभङ्गं मीनध्वजं जितजगत्त्रितयं जयेत्कः ॥" यथा च—"अस्ति२ दैत्यो हयग्रीवः सुहृद्वेश्मासु यस्य ताः । ५ प्रथयन्ति बलं बाहोः सितच्छत्रस्सिताः श्रियः ॥" यथा च हयग्रीवं प्रति— "दानवाधिपते भूयो भुजोऽयं किं न नीयते । सहायतां कृतान्तस्य क्षयाभिप्रायसिद्धिषु ॥" यथा च—"३महासुरसमाजेऽस्मिन् न चैकोऽप्यस्ति सोऽसुरः । १० यस्य नाशनिनिष्पेष४नीराजितमुरःस्थलम् ॥" एवमन्येपि भेदाः—सोऽयं कवीनां समयः काव्ये सुप्त इव स्थितः । स साम्प्रतमिहास्माभिर्यथाबुद्धि विबोधितः ॥ इति राजशेखरकृतौ काव्यमीमांसायां कविरहस्ये प्रथमेऽधिकरणे स्वर्ग्यपातालीयकविरहस्यस्थापना षोडशोऽध्यायः ॥ १५ सप्तदशोऽध्यायः देशविभागः । देशं कालं च विभजमानः कविर्नार्थदर्शनदिशि दरिद्राति । जगज्जगदेकदेशाश्च देशः । "द्यावापृथिव्यात्मकमेकं जगत्"इत्येके । तदाहुः—"हलमनु बलस्यैकोऽनड्डान्हरस्य न लाङ्गलं क्रमपरिमिता भूमिर्विष्णोर्न गौर्न च लाङ्गलम् । २० प्रैवहति कृषिर्नाद्याप्येषां द्वितीयगवं विना जगति सकले नेहग्दृष्टं दरिद्रकुटुम्बकम् ॥" "दिवस्पृथिव्यौ द्वे जगती" इत्यपरे । १ B V सारके. २ V आसीहै. ३ C महासुरसमाजेषु. ४ C निष्पेष०. ५ V प्रभवति.