काव्यमीमांसा (महाकवि राजशेखर - कवि-रहस्य एवं देश-विभाग सटीक)

३० काव्यमीमांसायाम् यथा— “प्रणतसुरकिरीटप्रांशुर्लांशुवंश- च्छुरितनखशिखाग्रोद्भासमानारुणाङ्घ्रे । उदिततरणिबृन्दोद्दामधामोर्ध्वनेत्र- ज्वलननिकरदग्धानङ्गमूर्ते नमस्ते ॥” ५ यथा वा— “भ्रमति भ्रमरकरम्बितनन्दनवनचम्पकस्तबकगौरः । वात्याहत इव वियति स्फुटलक्ष्मा रोहिणीरमणः ॥” गान्धर्वम्— “ह्रस्वैः समासैर्भूयोभिर्विभूषितपदोच्चया । तत्त्वार्थग्रथनग्राह्या गन्धर्वाणां सरस्वती ॥” यथा— “नमः शिवाय सोमाय सगणाय ससूनवे । १० सवृषव्यालशूलाय सकपालाय सेन्दवे ॥” योगिनीगतम्— “समासरूपकप्रायं गम्भीरार्थपदक्रमम् । सिद्धान्तसमयस्थायि योगिनीनामिदं वचः ॥” यथा— “दुःखन्धनैकदहनामृतवर्षमेघ संसारकूपपतनैककरावलम्ब । १५ योगीन्द्रदर्पण जगद्गतकृत्स्नतेजः- प्रत्यक्षचौरवर वीरपते नमस्ते ॥” महाप्रभावत्वाद्वौजङ्गममपि दिव्यमित्युपचर्यते । “प्रसन्नमधुरोदात्तसमासव्यास१भागवत् । अनोजस्विपदप्रायं वचो भवति भोगिनाम् ॥” २० यथा— “सुसर्जि(ञ्जि)तां श्रोत्रसुखां सुरूपा- मनेकरत्नोज्ज्वलचित्रिताङ्गीम् । विद्याधरेन्द्रः प्रतिगृह्य वीणां पिनाकिने गायति मङ्गलानि ॥” “किमर्थं पुनरनुपदेश्ययोर्ब्राह्मपारमेश्वरयोर्वाक्यमार्गयोरुपन्या- २५ सः ?” इत्याचार्याः। “सोऽपि कवीनामुपदेशपरः” इति यायावरीयः । ———————————————————————— १ Explained in A as समूह.