किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

पञ्चमः सर्गः ४१

कोशः—'ओषध्यः फलपाकान्ताः स्युः' इत्यमरः ।
**हिन्दी—**लोकपूज्य इस हिमालय पर्वत पर ओषधियां क्षेत्र-सम्पत्ति से सदैव परम शक्ति प्राप्त करके उसी प्रकार प्रकाशित होती रहती हैं यथा नीति-सम्पन्न राजा में सम्पदाएँ सन्ध्यावन्दन-पूजन-तर्पणादि गुणों से विकसित होती हैं ॥ २४ ॥

कुररीगणः कृतरवस्तरवः कुसुमानताः सकमलं कमलम् ।
इह सिन्धवश्च वरणावरणाः करिणां मुदे सनलदानलदाः ॥ २५ ॥

**अन्वयः—**इह कुररीगणः कृतरवः, तरवः कुसुमानताः, कमलं, सकमलम्, वरणावरणाः सनलदानलदाः सिन्धवश्च करिणां मुदे ।

**विग्रह।—**कुररीणां गणः = कुररीगणः । कुसुमैः आनताः = कुसुमानताः । कमलैः सहितम् = सकमलम् । वरणा आवरणं यासां ताः = वरणावरणाः । अनलं द्यन्तीति = अनलदाः, सनलदाश्च ताः अनलदाः = सबलदानलदाः ।

**अर्थः—**इह = अस्मिन् हिमालये । कुररीगणः = कुररीपक्षिसमूहः कृतरवः = विहितकूजितः । तरवः = द्रुमाः । कुसुमानताः = पुष्पावनताः । कमलं = जलम् । सकमलम् = सजलजम् । वरणावरणाः = वरुणवृक्षावरणाः । सनलदानलदाः = सोशीरसन्तापच्छिदः । सिन्धवः = नद्यः । करिणां = गजानाम् । मुदे = हर्षाय । भवन्तीति शेषः ।

कोषः—'कमलं जलपद्मयोः' इति विश्वः । 'वरणो वरुणः सेतुः तिक्तशाकः कुमारकः' इत्यमरः ।

**हिन्दी—**इस हिमालय पर पक्षिगण कलरव करते रहते हैं, वृक्ष पुष्पभार से झुके रहते हैं और जल अथवा जलाशय कमलों से आच्छन्न रहते हैं। यहाँ वृक्षों से घिरी हुई, उशीर-युक्त तथा सन्ताप मिटा कर शान्ति देनेवाली सरिताएँ हाथियों को प्रसन्न बनाती हैं अर्थात् इन नदियों में हाथी जल-क्रीडाएँ करते हैं ॥ २५ ॥

सादृश्यं गतमपनिद्रचूतगन्धेरामोदं मदजलसेकजं दधानः ।
एतस्मिन् मदयति कोकिलानकाले लीनालिः सुरकरिणां कपोलकाषः ॥

**अन्वयः—**एतस्मिन् अपनिद्रचूतगन्धैः सादृश्यं गतं मदजलसेकजम् आमोदं दधानः लीनालिः सुरकरिणां कपोलकाषः अकाले कोकिलान् मदयति ।

**विग्रहः—**अपनिद्राणां चूतानां गन्धास्तैः = अपनिद्रचूतगन्धैः । मदजलस्य