किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

८६ किरातार्जुनीयम्

अन्वयः— तत् कलासु कृतिभिः सचिवैः सहिताः उपेत्य तस्य तपः विघ्नयत । ननु हृतवीतरागमनसां वः सुखसङ्गिनं प्रति अवजितिः सुखा ।

विग्रहः— वीतरागाणां मनांसि = वीतरागमनांसि । हृतानि वीतरागमनांसि याभिस्तासां = हृतवीतरागमनासां । सुखाय सङ्गच्छते यस्तम् = सुखसङ्गिनम् ।

अर्थः— तत् = तस्मात् । कलासु = गीतवाद्यादिषु । कृतिभिः = कुशलैः । सचिवैः = गन्धर्वैः । सहिताः = युक्ताः । उपेत्य = गत्वा । तस्य = तपस्विनः । तपः = तपश्चरणम् । विघ्नयत = विघ्नवत्कुरुत । ननु = हे अप्सरसः ! हृतवीतरागमनसां = वशीकृतनिःस्पृहचेतसाम् । वः = युष्माकम् । सुखसङ्गिनम् प्रति = सुखाभिलाषिणं पुरुषं प्रति । अवजितिः = विजयः । सुखा = सुखसाध्या । न तु दुष्करेति । अत्रार्थान्तरन्यासोऽलंकारः ।

हिन्दी-- अतएव गीतवाद्यादिकलाकुशल गन्धर्वों के सहित आप उसके (तपस्वी के) पास जाकर तप में विघ्न करें । हे अप्सराओ ! निःस्पृह पुरुषों के चित्त को अपहरण करनेवाली तुम सब (अप्सराओं) के लिए सुखाभिलाषी पुरुष को जीतना सरल ही है ॥ ४३ ॥

अथ सुखसङ्गित्वलिङ्गमाह— अविमृष्यमेतदभिलष्यति स द्विषतां वधेन विषयाभिरतिम् । भववीतये न हि तथा स विधिः क्व शरासनं क्व च विमुक्तिपथः ॥४४॥

अन्वयः— सः द्विषतां वधेन विषयाभिरतिम् अभिलष्यति एतत् अविमृष्यम् हि तथा स विधिः भववीतये न । शरासनं क्व, विमुक्तिपथः च क्व ।

विग्रहः— विषयेषु अभिरतिस्तां विषयाभिरतिम् । भवस्य वीतये = भववीतये । विमुक्तेः पथः = विमुक्तिपथः ।

अर्थः— सः = उपर्युक्तः । तपस्वी । द्विषतां = शत्रूणां । वधेन = नाशेन । विषयाभिरतिम् = विषयसुखम् । अभिलष्यति = वाञ्छति । एतत् = विषयासक्तत्वम् । अविमृष्यम् = अविचार्यम् । हि = यतः । तथा = पूर्वोक्तः । सः विधिः = सः अनुष्ठानप्रकारः । भववीतये = संसारमुक्तये । न नास्ति । शरासनं = धनुः क्व = कुत्र ? विमुक्तिपथः = मोक्षमार्गः च क्व ? द्वयं परस्परं विरुद्धमिति भावः ! अत्रार्थान्तरन्यासोऽलङ्कारः ।