किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

२६६ किरातार्जुनीयम्

हिन्दी—बाँसोंकी झाड़ियोंमें फँसे हुए प्रचुर प्रियरोमवाले पुच्छोंसे युक्त चमरी गायोंने किरातसेनासे प्रबल भयके उपस्थित होनेपर भी बालच्छेदके भयसे धैर्यधारण किया ॥ ४७ ॥

हरसैनिकाः प्रतिभयेऽपि गजमदसुगन्धिकेसरे। स्वस्थमभिददृशिरे सहसा प्रतिबोधजृम्भितमुखमृगाधिपैः ॥ ४८ ॥

मल्लि०— हरेति । प्रतिभयं भयहेतौ । 'भयङ्करं प्रतिभयम्' इत्यमरः। प्राप्तेऽपीति शेषः। गजमदैः सुगन्धयः सुरभयः केशराः सटा येषां तैः। दृप्तानक-गजैरित्यर्थः। सहसा सेनाकलकलश्रवणानन्तरमेव प्रतिबोधेन निद्रापगमेन जृम्भि-तानि व्यात्तानि मुखानि येषां तैः मृगाधिपैः सिंहैः स्वस्थं निःशङ्कमेव यथा तथा हरसैनिकाः अभिददृशिरे ईक्षिताः । न तु किञ्चित्क्षुभितमित्यर्थः । युक्तं चैतदवदा-तचारिणां केसरिणामिति भावः ॥ ४८ ॥

हिन्दी—भयका हेतु प्राप्त होनेपर भी हाथियोंके मदसे सुगन्धित अयालवाले सहसा सेनाओंका कोलाहल सुनकर जागनेसे जमुहाई लेते हुए सिंहोंने निःशङ्क ही होकर शिवगणोंको देख लिया ॥ ४८ ॥

बिभरांबभूवुरपवृत्तजठरशफरीकुलाकुलाः । पङ्कविषमिततटाः सरितः करिरुग्णचन्दनरसारुणं पयः ॥ ४९ ॥

मल्लि०—बिभरामिति । अपवृत्तजठरैस्तत्कालक्षोभाल्लुठितोदरैः शफरीकुलै-राकुला व्याप्ताः पङ्कविषमितानि दुर्गमीकृतानि तटानि कूलानि यासां ताः । सरितः करिभिः, पलायमानैरिति शेषः । रुग्णानां मार्गरोधितया भग्नानाम् । 'ओदितश्च' इति निष्ठानत्वम् । चन्दनानां रसेररुणं करिरुग्णचन्दनसारुणं पयो बिभरांबभूवुः। भृधातोः 'भीह्रीभृहुवां श्लुवच्च' इत्याम्प्रत्ययः श्लुवद्भावश्च । 'कृञ्चानुप्रयुज्यते लिटि' इति भुवोऽनुप्रयोगः ॥ ४९ ॥

हिन्दी—उस समय उदरको लोटपोट करनेवाले मत्स्यविशेषके समूहसे व्याप्त, कीचड़से दुर्गम किये गये तटोंवाली नदियोंने भागते हुए हाथियोंसे तोड़े गये चन्दन-के रससे लाल जलको धारण किया ॥ ४९ ॥

महिषक्षतागुरुतमालनलदसुरभिः सदागतिः । व्यस्तशुकनिभशिलाकुसुमः प्रणुदन्नवौ वनसदां परिश्रमम् ॥ ५० ॥ मल्लि०— महिषेति । महिषैर्लुलायैः क्षतानि विदलितानि तैरगुरुभिस्तमालै-