किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

२७६	किरातार्जुनीयम्

शैलः संशयं जीवितसंदेहम् । आरुरोह । प्रापेत्यर्थः । अत्र शैलस्य संशयासंबन्धेऽपि संबन्धकथनादतिशयोक्तिरलंकारः ॥ १६ ॥

हिन्दी -- उस समय विशाल बाणके अर्जुनके धनु गाण्डीवपर चढ़ाये प्रत्यञ्चाके ताडनसे विदीर्ण गह्वरवाला तथा पैरके आक्रमणसे प्रेरित मूलके पृष्ठ पर्वत ही संशयको प्राप्त हो गया ॥ १६ ॥

ददृशेऽथ सविस्मयं शिवेन स्थिरपूर्णायितचापमण्डलस्थः । रचितस्तिसृणां पुरां विघातुं वधमात्मेव भयानकः परेषांम् ॥ १७ ॥

मल्लि० -- ददृश इति । अथ बाणसंधानानन्तरं शिवेन स्थिरं निश्चलं पूर्णं यथा तथा, आयत आकृष्टे चापमण्डले तिष्ठतीति तथोक्तः । चापमण्डलभान्तर्भावे स्थितः इत्यर्थः । तिसृणाम् । 'न तिसृचतसृ' इति दीर्घप्रतिषेधः । पुराम् । त्रिपुरासुरस्येत्यर्थः । वधं संहारं विधातुं कर्तुं रचितः कल्पितः । स्थानविशेषे स्थापित इति यावत् । आत्मा स्वयमिव परेषां भयानकः भयंकरः सोऽर्जुनः सविस्मयं ददृशे दृष्टः। उपमालंकारः ॥ १७ ॥

हिन्दी -- बाणसन्धानके अनन्तर शिवजीने निश्चल और पूर्णरूपसे आकृष्ट धनुर्मण्डलको आच्छादित कर रहे हुए त्रिपुराऽसुरका वध करनेके लिए उद्यत अपने ही समान दूसरोंको भयङ्कर अर्जुनको आश्चर्यके साथ देखा ॥ १७ ॥

अथ पिनाकिवृत्तान्तमाह --

विचकर्ष च संहितेषुरुच्चैश्चरणास्कन्दननामिताचलेन्द्रः । धनुरायतभोगवासुकिज्यावदनग्रन्थिविमुक्तवह्नि शंभुः ॥ १८ ॥

मल्लि० -- विचकर्षेति । अथ शंभुश्च संहितेषुः सन् उच्चैर्भृशं चरणास्कन्दनेन पदविष्टम्भेन नामितोऽधो नीतोऽचलेन्द्रो येन स तथोक्तः । आयतभोग आकृष्टकायो वासुकिरेव ज्या तस्य वदनमेव ग्रन्थिस्तेन विमुक्त उत्सृष्टो वह्निर्यस्य तत् धनुर्विचकर्षेति स्वभावोक्तिः ॥ १८ ॥

हिन्दी -- तब बाणका सन्धान करते हुए शिवजीने उन्नत रूपसे चरणके आक्रमणसे पर्वतराजको झुकाते हुए शरीरको आकृष्ट करनेवाला सर्पराज वासुकि-रूप प्रत्यञ्चा, उसके मुखरूप ग्रन्थिसे अग्निको छोड़नेवाले धनुको आकृष्ट किया ॥ १८ ॥