कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( २०८ ) प्रभवः—( प्र + √भू + अप् ) प्रभवन्त्यस्मादिति प्रभवः ( उत्पत्ति- स्थानम् ) source ; producer पितृसद्मगोचरः—पितॄणां ( भूतानां ) सद्म ( स्थान ) गोचर ( आश्रयः ) यस्य स पितृ- सद्मगोचरः who lives in the abode of the dead ie, in the cremation-ground Cf ' वासः पितॄणां वने ' । सद्मन् —गृहं an abode ' गृह गेहोदवसितं वेश्म सद्म निकेतनम्, इत्यमरः । Decline सद्मन् as सद्म, सद्मनी, सद्मानि etc गोचरः—dwelling-place Primarily it means ' a pasture ground for cattle ' त्रिलोकनाथ —त्र्यवयवो लोकस्त्रिलोकः, (मध्यमपदलोपिसमासः ) तस्य नाथः Lord of the three regions. Or, according to Mallinátha त्रयाणां लोकानां नाथ त्रिलोकनाथः, but this is not without doubt See notes on त्रिलोकसौन्दर्यम् in verse 41 भीमरूप —बिभेति अस्मादिति भीमम्, भीमं रूपं यस्य सः भीमरूपः who is of terrible form शिवः—the auspicious one ; benign. उदीर्यते—( उद् + √ईर् + य + ते ) कथ्यते is said √ईर् to shake or to go, when preceded by उत् means 'to say'. पिनाकिनः—शिवस्य of the Pináka-holder See notes on this word in verse 56 याथार्थ्यविदः । याथार्थ्यम्—यथा- भूतोऽर्थो यथार्थ ( प्रादिसमासः ) . यथार्थस्य भावः याथार्थ्यं ( यथार्थ + ष्यञ् ) तत्त्व reality याथार्थ्यं विदन्ति ( जानन्ति ) इति याथार्थ्यविदः ( √विद् + क्विप् ) who know the reality. Párvati says that no one can form an accurate idea of Shiva, who is possessed of contradictory quali- ties, such as, being poor he is the source of all wealth, though living in the cemetery-ground he is the lord