कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( २१६ ) विकसितानां मन्दाराणां कल्पतरुकुसुमानां रजोभि परागैररुणा अङ्गुष्ठयो ययोस्तौ यथोक्तौ करोति । दिग्गजरोहिणामिन्द्रादीनामपि वन्द्यस्येन्दुमौलेः किं सपद् वृषारोहणे वा को दोष इत्यर्थ ॥ ८० ॥ PROSE ORDER —प्रभिन्नदिग्वारणवाहन वृषा उपगम्य असम्पद् वृषेण गच्छन् तस्य पादौ मौलिना विनिद्रमन्दाररजो- रुणाङ्गुष्ठौ करोति ॥ ८० ॥ NOTES .—प्रभिन्नदिग्वारणवाहनः । प्रभिन्न —( प्र + √भिद्

• क्त ) मदयुक्त shedding ichor ( मद् ) । Literally it means whose temples are split open (for shedding ichor) ‘प्रभिन्नो गर्जितो मत्त’ इत्यमरः । दिग्वारण —दिश (प्राचीदिशः) वारण (हस्ती) दिग्वारण the elephant of the eastern quarter (which belongs to Indra and is named ऐरावत) He is one of those elephants which, according to mythology, stand in the four or eight quarters of the sky and support the earth वारणः—an elephant ‘मतङ्गजो गजो नाग कुञ्जरो वारणः करी’ इत्यमर । वाहन—(वह् + ल्युट्—अन) यानम् a convey- ance प्रभिन्न दिग्वारण वाहन यस्य सः प्रभिन्नदिग्वारणवाहन having for his vehicle the rutting elephant of the (eastern) quarter Or, according to some inter- pretors—प्रभिन्नाः (पराभूताः) दिग्वारणाः (स्वातिरिक्ता दिग्गजा.) येन स प्रभिन्नदिग्वारण , तादृश वाहन यस्य स प्रभिन्नदिग्वारणवाहन who has for his vehicle the elephant of the (eastern) quarter, who has routed other elephants of the quarters वृषा—वर्षतीति वृषा