कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( ३४ ) थी, वह अब अपनी लता के समान भुजा का तकिया लगाकर नंगी भूमि पर ही सोती और बैठती थी ॥ १२ ॥ ENGLISH TRANSLATION —She, who would feel pain even by the flowers dropped down from her hair by her rollings on her costly bed, slept and sat on the bare earth-platform, using her creeper-like arm as a pillow 12. PURPORT IN SANSKRIT :—सा गौरी पूर्वं तु महामूल्ये शयने शेते स्म शयनकाले च लुण्ठनेन स्वकेशेभ्यः पतितैः कुसुमै- रपि तस्याः शरीरं पीडामलभत । तस्या देहः पुष्पेभ्योऽपि सुकु- मारतर आसीदित्यर्थः । परं व्रतानुष्ठानकाले सा स्वभुजे उपधा- नीकृत्यास्तरणरहिते भूभागे सुष्वाप निषसाद च ॥ १२ ॥ पुनर्ग्रहीतुं नियमस्थया तया द्वयेऽपि निक्षेप इवार्पितं द्वयम् । लतासु तन्वीषु विलासचेष्टितं विलोलदृष्टं हरिणाङ्गनासु च ॥ १३ ॥ पुनरिति । नियमस्थया व्रतस्थया तया देव्या द्वयेऽपि द्वयं पुनः ग्रहीतुं पुनरानेतुं निक्षेपः अर्पितं इव निक्षेपत्वेनार्पितं किमु । क्वचिद् द्वयीषु इति प्रामादिकः पाठः । कुत्र द्वये किं द्वयमर्पितमित्याह —तन्वीषु लतासु विलास एव चेष्टितं विलासचेष्टितं हरिणाङ्गनासु विलोलदृष्टं चञ्चलावलोकितं च । व्रतस्थायां तस्यां तयोरदर्शना- ल्लतादिषु दर्शनाच्चार्पितमिवेत्युत्प्रेक्षा न तु वस्तुतोऽर्पणमस्तीति भावः ॥ १३ ॥ PROSE ORDER :—नियमस्थया तया विलासचेष्टितं विलो- लदृष्टं च इति द्वयं तन्वीषु लतासु हरिणाङ्गनासु च इति द्वये अपि पुनः ग्रहीतुं निक्षेपः अर्पितं इव ॥ १३ ॥