कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( ४८ ) धिना काङ्क्षितं फलं लभ्यं न अमनि, तदा स्वशरीरमार्दवं अनपेक्ष्य महत् तपः चरितुं प्रचक्रमे ॥ १८ ॥ HINDI TRANSLATION :—जब उसने सोचा कि पहिले की ( अब तक की हुई ) तपस्या से चाहा हुआ फल प्राप्त होने वाला नहीं, तब ( उसने ) अपनी देह की कोमलता का विचार न कर ( अधिक ) कठोर तप करना आरम्भ किया ॥ १८ ॥ ENGLISH TRANSLATION .— When she thought that the desired fruit was not to be attainable by that much penance which she had been so far practising, then, not minding the delicacy of her body, she began a great penance. 18. PURPORT IN SANSKRIT :—पूर्वोक्तप्रकारेण तप आचरन्ती पार्वती यदा स्वाभीष्टसंसिद्धौ ससन्देहा जाता, तदा सा निजदेहस्य कोमलत्वमनादृत्य कठिनतरं तपः कर्तुं निश्चितवती ॥ १८ ॥ क्लमं ययौ कन्दुकलीलयापि या तया मुनीनां चरितं व्यगाहत । ध्रुवं वपुः काञ्चनपद्मनिर्मितं मृदु प्रकृत्या च ससारमेव च ॥ १९ ॥ क्लममिति । या देवी कन्दुकलीलया कन्दुकक्रीडया अपि क्लमं ययौ ग्लानिं प्राप । तया देव्या मुनीनां चरितं तीव्रं तपः व्यगाहत प्रविष्टम् । अत्रोत्प्रेक्षते—ध्रुवम् अस्याः वपुः काञ्चनपद्म- निर्मितं काञ्चनपद्मेन सुवर्णकमलेन निर्मितं घटितम् । अतएव प्रकृत्या पद्मस्वभावेन मृदु च सुकुमारमपि काञ्चनस्वभावेन संसारं च कठिनं एव । तथा च तदुपादानकत्वाद्देव्या वपुषः सुकुमारस्यापि तीव्रतपःक्षमत्वमित्युत्प्रेक्षार्थः ॥ १९ ॥