भारतकोश
संक्षिप्त कूर्मपुराण

संक्षिप्त कूर्मपुराण

Kurma Purana

महर्षि वेदव्यास द्वारा

DevanagariHindipublished506 पृष्ठ

पृष्ठ 110, कुल 506 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 110

१०० * कूर्मपुराण *


वयं ह्यनुचराः सर्वे शर्वस्यामिततेजसः।<br>भागाभिलिप्सया प्राप्ता भागान् यच्छध्वमीप्सितान्॥ ५० ॥हम सभी अमित तेजस्वी शंकरके अनुचर हैं, यज्ञमें भाग प्राप्त करनेकी इच्छासे यहाँ आये हैं, आप हमें अभीप्सित यज्ञभाग प्रदान करें। अथवा श्रेष्ठ मुनियो और देवताओ! आप हमें यह बतलायें कि किसने आपको ऐसी आज्ञा दी है कि मुझे यज्ञभाग न दें और आप लोगोंका ही सब भाग है। जो ऐसी आज्ञा देनेवाला है, उसे बतलायें, फिर हम उसे देख लेंगे। गणोंके स्वामी वीरभद्रके ऐसा कहे जानेपर प्रजापति दक्षसहित देवताओंने प्रभु (वीरभद्र)-से कहा—'आपको यज्ञभाग देने-सम्बन्धी मन्त्र नहीं हैं'॥ ५०–५२॥<br><br>(यह सुनकर वेद-) मन्त्रोंने (मूर्तिमान् स्वरूप धारणकर) देवताओंसे कहा—आपका मन तमोगुणसे आक्रान्त हो गया है, इसीलिये आप यज्ञके स्वामी महेश्वरकी पूजा नहीं कर रहे हैं। सभी प्राणियोंके एकमात्र स्वामी और सभी प्राणियोंके शरीर-रूप तथा समस्त अभ्युदय एवं सिद्धियोंको प्रदान करनेवाले हर (शंकर) सभी यज्ञोंमें पूजित होते हैं। ईशान अर्थात् शंकरके बारेमें ऐसा कहे जानेपर भी मायाके कारण नष्ट चेतनावाले देवोंने (जब उनकी बातको) नहीं माना, तब मन्त्र उन्हें छोड़कर अपने स्थानको चले गये। तदनन्तर भार्या और गणेश्वरोंसहित उन (वीरभद्रस्वरूप) रुद्रने ब्रह्मर्षि दधीचको हाथोंसे स्पर्श करते हुए देवताओंसे कहा— ॥ ५३–५६ ॥<br><br>तुम लोगोंने अपने बलसे गर्वित होकर मन्त्रोंको प्रमाण नहीं माना, इसलिये इसे सहन न कर मैं आज बलपूर्वक सभीके गर्वको नष्ट करूँगा। ऐसा कहकर गणोंमें श्रेष्ठ वीरभद्रने उस यज्ञशालाको जला डाला और गणेश्वरोंने अत्यन्त क्रुद्ध होकर (यज्ञशालाके) यूपों (स्तम्भों)-को उखाड़कर फेंक दिया। भयानक सभी गणेश्वरोंने आहुति देनेवालोंसहित पाठ करनेवालों एवं घोड़ेको भी पकड़कर गङ्गाके प्रवाहमें फेंक दिया। प्रदीप्त आत्मावाले तथा दीनतारहित वीरभद्रने भी इन्द्रके उठे हुए सौ हाथों तथा अन्य देवताओंके उठे हुए हाथोंको स्तम्भित कर दिया। उन्होंने नाखूनोंके अग्रभागसे खेल-खेलमें ही भग (देवता)-के नेत्रोंको उखाड़ डाला, मुक्केसे मारकर पूषा (देवता)-के दाँतोंको तोड़ डाला ॥ ५७–६१ ॥
अथ चेत् कस्यचिदियमाज्ञा मुनिसुरोत्तमाः।<br>भागो भवद्भ्यो देयस्तु नास्मभ्यमिति कथ्यताम्।<br>तं ब्रूताज्ञापयति यो वेत्स्यामो हि वयं ततः ॥ ५१ ॥
एवमुक्ता गणेशेन प्रजापतिपुरःसराः।<br>देवा ऊचुर्यज्ञभागे न च मन्त्रा इति प्रभुम्॥ ५२ ॥
मन्त्रा ऊचुः सुरान् यूयं तमोपहतचेतसः।<br>ये नाध्वरस्य राजानं पूजयध्वं महेश्वरम्॥ ५३ ॥
ईश्वरः सर्वभूतानां सर्वभूततनुर्हरः।<br>पूज्यते सर्वयज्ञेषु सर्वाभ्युदयसिद्धिदः॥ ५४ ॥
एवमुक्ता अपीशानं मायया नष्टचेतसः।<br>न मेनिरे ययुर्मन्त्रा देवान् मुक्त्वा स्वमालयम्॥ ५५ ॥
ततः स रुद्रो भगवान् सभार्यः सगनेश्वरः।<br>स्पृशन् कराभ्यां ब्रह्मर्षिं दधीचं प्राह देवताः॥ ५६ ॥
मन्त्राः प्रमाणं न कृता युष्माभिर्बलगर्वितैः।<br>यस्मात् प्रसह्म तस्माद् वो नाशयाम्यद्य गर्वितम्॥ ५७ ॥
इत्युक्त्वा यज्ञशालां तां ददाह गणपुङ्गवः।<br>गणेश्वराश्च संक्रुद्धा यूपानुत्पाट्य चिक्षिपुः॥ ५८ ॥
प्रस्तोत्रा सह होत्रा च अश्वं चैव गणेश्वराः।<br>गृहीत्वा भीषणाः सर्वे गङ्गास्रोतसि चिक्षिपुः॥ ५९ ॥
वीरभद्रोऽपि दीप्तात्मा शक्रस्योद्यच्छतः करम्।<br>व्यष्टम्भयददीनात्मा तथान्येषां दिवौकसाम्॥ ६० ॥
भगस्य नेत्रे चोत्पाट्य करजाग्रेण लीलया।<br>निहत्य मुष्टिना दन्तान् पूष्णश्चैवमपातयत्॥ ६१ ॥