भारतकोश
संक्षिप्त कूर्मपुराण

संक्षिप्त कूर्मपुराण

Kurma Purana

महर्षि वेदव्यास द्वारा

DevanagariHindipublished506 पृष्ठ

पृष्ठ 109, कुल 506 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 109
* अध्याय १४ *९९
एवं विज्ञापितो देव्या देवो देववरः प्रभुः।<br>ससर्ज सहसा रुद्रं दक्षयज्ञजिघांसया ॥ ३७ ॥<br><br>सहस्रशीर्षपादं च सहस्राक्षं महाभुजम्।<br>सहस्रपाणिं दुर्धर्षं युगान्तानलसंनिभम् ॥ ३८ ॥<br><br>दंष्ट्राकरालं दुष्प्रेक्ष्यं शङ्खचक्रगदाधरम्।<br>दण्डहस्तं महानादं शार्ङ्गिणं भूतिभूषणम् ॥ ३९ ॥<br><br>वीरभद्र इति ख्यातं देवदेवसमन्वितम्।<br>स जातमात्रो देवेशमुपतस्थे कृताञ्जलिः ॥ ४० ॥देवीके द्वारा ऐसा कहे जानेपर देवताओंमें श्रेष्ठ प्रभु भगवान् (शंकर)-ने दक्षके यज्ञका विध्वंस करनेके लिये शीघ्र ही हजारों सिर एवं पैरवाले, हजारों आँखवाले, विशाल भुजायुक्त, हजारों हाथवाले, दुर्जेय प्रलयकालीन अग्निके समान, भयंकर दाढ़युक्त, देखनेमें भयंकर, शंख, चक्र तथा गदा धारण किये, हाथमें दण्ड धारण करनेवाले, घोर नाद करनेवाले, सींगसे बने धनुषको धारण किये, विभूतिसे सुशोभित तथा अनेक देवताओंसे घिरे हुए वीरभद्र नामवाले रुद्रको उत्पन्न किया। उत्पन्न होते ही वह हाथ जोड़कर देवताओंके स्वामी भगवान् शंकरके सम्मुख उपस्थित हुआ ॥ ३७—४० ॥
तमाह दक्षस्य मखं विनाशय शिवोऽस्त्विति।<br>विनिन्द्य मां स यजते गङ्गाद्वारे गणेश्वर ॥ ४१ ॥<br><br>ततो बन्धुप्रयुक्तेन सिंहेनैकेन लीलया।<br>वीरभद्रेण दक्षस्य विनाशमगमत् क्रतुः ॥ ४२ ॥<br><br>मन्युना चोमया सृष्टा भद्रकाली महेश्वरी।<br>तया च सार्धं वृषभं समारुह्य ययौ गणः ॥ ४३ ॥<br><br>अन्ये सहस्रशो रुद्रा निसृष्टास्तेन धीमता।<br>रोमजा इति विख्यातास्तस्य साहाय्यकारिणः ॥ ४४ ॥<br><br>शूलशक्तिगदाहस्ताष्टङ्कोपलकराज्जथा ।<br>कालाग्निरुद्रसंकाशा नादयन्तो दिशो दश ॥ ४५ ॥<br><br>सर्वे वृषासनारूढाः सभार्याश्चातिभीषणाः।<br>समावृत्य गणश्रेष्ठं ययुर्दक्षमखं प्रति ॥ ४६ ॥(शंकरने उससे कहा—) गणेश्वर! दक्षके यज्ञका विध्वंस करो, वह गङ्गाद्वार (हरिद्वार)-में मेरी निन्दा करते हुए यज्ञ कर रहा है। तुम्हारा कल्याण हो। तदनन्तर बन्धु (शिव)-के द्वारा निर्दिष्ट वीरभद्रने सिंहके समान लीला करते हुए अकेले ही दक्षके यज्ञका विध्वंस कर दिया। उमाने भी क्रोध करते हुए महेश्वरी भद्रकालीको उत्पन्न किया, उसके साथ वृषभपर आरूढ़ होकर वह गण (वीरभद्र) वहाँ (गङ्गाद्वार यज्ञमें) गया। बुद्धिमान् उन शंकरने उनकी सहायता करनेवाले हजारों दूसरे रुद्रोंको भी उत्पन्न किया। (शंकरके) रोमोंसे उत्पन्न होनेके कारण वे रुद्र 'रोमज' कहलाये। हाथोंमें त्रिशूल, शक्ति, गदा, टङ्क (पत्थर तोड़नेके हथियार—घन, हथौड़ा, छेनी आदि) तथा पत्थर लिये हुए और कालाग्नि रुद्रके समान अत्यन्त भीषण सभी अपनी-अपनी भार्याओंके साथ वृषभरूप आसनपर आरूढ़ होकर दसों दिशाओंको प्रतिध्वनित करते हुए गणोंमें सर्वश्रेष्ठ वीरभद्रको अपने समूहके बीच रखते हुए जहाँ दक्षयज्ञ हो रहा था, उस ओर चल पड़े ॥ ४१—४६ ॥
सर्वे सम्प्राप्य तं देशं गङ्गाद्वारमिति श्रुतम्।<br>ददृशुर्यज्ञदेशं तं दक्षस्यामिततेजसः ॥ ४७ ॥<br><br>देवाङ्गनासहस्राढ्यमप्सरोगीतिनादितम् ।<br>वीणावेणुनिनादाढ्यं वेदवादाभिनादितम् ॥ ४८ ॥<br><br>दृष्ट्वा सहर्षिभिर्देवैः समासीनं प्रजापतिम्।<br>उवाच भद्रया रुद्रैर्वीरभद्रः स्मयन्निव ॥ ४९ ॥गङ्गाद्वार (हरिद्वार) नामसे प्रसिद्ध उस देशमें पहुँचकर उन सभीने अमित तेजस्वी दक्षके उस यज्ञस्थलको देखा, जो हजारों देवाङ्गनाओंसे सुशोभित था, अप्सराओंके गीतोंसे मुखरित था, वीणा तथा वेणुके निनादसे प्रतिध्वनित और वेद-मन्त्रोंसे गुञ्जित था। देवताओं तथा ऋषियोंके साथ बैठे हुए प्रजापति दक्षको देखकर भद्रकाली तथा रुद्रोंसहित वीरभद्रने हँसते हुए कहा— ॥ ४७—४९ ॥
संक्षिप्त कूर्मपुराण · पृष्ठ 109, कुल 506 में से · BharatKosha