संक्षिप्त कूर्मपुराण

संक्षिप्त कूर्मपुराण
Kurma Purana
महर्षि वेदव्यास द्वारा
DevanagariHindipublished506 पृष्ठ
पृष्ठ 264, कुल 506 में से
संदर्भ में पढ़ेंपृष्ठ 264
२५४ * कूर्मपुराण *
| श्वेतः श्वेतशिखश्चैव श्वेतास्यः श्वेतलोहितः ।<br>दुन्दुभिः शतरूपश्च ऋचीकः केतुमांस्तथा ।<br>विकेशश्च विशोकश्च विशापः शापनाशनः ॥ १३ ॥<br><br>सुमुखो दुर्मुखश्चैव दुर्दम दुर्तिक्रमः ।<br>सनः सनातनश्चैव कुमारश्च सनन्दनः ॥ १४ ॥<br>दालभ्यश्च महायोगी धर्मात्मानो महौजसः ।<br>सुधामा विरजाश्चैव शङ्खपात्रज एव च ॥ १५ ॥ | श्वेत, श्वेतशिख, श्वेतास्य, श्वेतलोहित, दुन्दुभि, शतरूप, ऋचीक, केतुमान्, विकेश, विशोक, विशाप, शापनाशन, सुमुख, दुर्मुख, दुर्दम, दुरतिक्रम, सनक, सनातन, सनत्कुमार, सनन्दन, महायोगी दालभ्य, सुधामा, विरजा और शङ्खपात्रज—ये धर्मात्मा और महान् ओजस्वी थे ॥ १३—१५ ॥ |
| सारस्वतस्तथा मेघो घनवाहः सुवाहनः ।<br>कपिलश्चासुरिश्चैव वोढुः पञ्चशिखो मुनिः ॥ १६ ॥<br>पराशरश्च गर्गश्च भार्गवश्चाङ्गिरास्तथा ।<br>बलबन्धुर्निरामित्रः केतुशृङ्गतपोधनः ॥ १७ ॥<br>लम्बोदरश्च लम्बश्च लम्बाक्षो लम्बकेशकः ।<br>सर्वज्ञः समबुद्धिश्च साध्यः सत्यस्तथैव च ॥ १८ ॥<br>सुधामा काश्यपश्चैव वसिष्ठो विरजास्तथा ।<br>अत्रिरुग्रस्तथा चैव श्रवणोऽथ श्रविष्ठकः ॥ १९ ॥<br>कुणिश्च कुणिबाहुश्च कुशरीरः कुनेत्रकः ।<br>कश्यपो ह्युशना चैव च्यवनोऽथ बृहस्पतिः ॥ २० ॥<br>उतथ्यो वामदेवश्च महाकायो महानिलः ।<br>वाचश्रवाः सुपीकश्च श्यावाश्वः सपथीश्वरः ॥ २१ ॥ | (ऐसे ही) सारस्वत, मेघ, घनवाह, सुवाहन, कपिल, आसुरि, वोढु, मुनि, पञ्चशिख, पराशर, गर्ग, भार्गव, अङ्गिरा, बलबन्धु, निरामित्र, तपोधन, केतुशृंग, लम्बोदर, लम्ब, लम्बाक्ष, लम्बकेशक, सर्वज्ञ, समबुद्धि, साध्य, सत्य, सुधामा, काश्यप, वसिष्ठ, विरजा, अत्रि, उग्र, श्रवण, श्रविष्ठक, कुणि, कुणिबाहु, कुशरीर, कुनेत्रक, कश्यप, उशना, च्यवन, बृहस्पति, उतथ्य, वामदेव, महाकाय, महानिल, वाचश्रवा, सुपीक, श्यावाश्व और सपथीश्वर (नामक शिष्य महादेवके अवतारोंके थे) ॥ १६—२१ ॥ |
| हिरण्यनाभः कौशल्यो लोकाक्षिः कुथुमिस्तथा ।<br>सुमन्तुर्वर्चरी विद्वान् कबन्धः कुशिकन्धरः ॥ २२ ॥<br>प्लक्षो दार्भायणिश्चैव केतुमान् गौतमस्तथा ।<br>भल्लापी मधुपिङ्गश्च श्वेतकेतुस्तपोनिधिः ॥ २३ ॥<br>उशिजो बृहदुक्थश्च देवलः कपिरेव च ।<br>शालिहोत्रोऽग्निवेश्यश्च युवनाश्वः शरद्वसुः ॥ २४ ॥<br>छगलः कुण्डकर्णश्च कुम्भश्चैव प्रवाहकः ।<br>उलूको विद्युतश्चैव शाद्वलो ह्याश्वलायनः ॥ २५ ॥<br>अक्षपादः कुमारश्च उलूको वत्स एव च ।<br>कुशिकश्चैव गर्गश्च मित्रको ऋष्य एव च ॥ २६ ॥ | (इनके अतिरिक्त) हिरण्यनाभ, कौशल्य, लोकाक्षि, कुथुमि, सुमन्तु, वर्चरी, विद्वान् कबन्ध, कुशिकन्धर, प्लक्ष, दार्भायणि, केतुमान्, गौतम, भल्लापी, मधुपिङ्ग, तपोनिधि श्वेतकेतु, उशिज, बृहदुक्थ, देवल, कपि, शालिहोत्र, अग्निवेश्य, युवनाश्व, शरद्वसु, छगल, कुण्डकर्ण, कुम्भ, प्रवाहक, उलूक, विद्युत, शाद्वल, आश्वलायन, अक्षपाद, कुमार, उलूक, वत्स, कुशिक, गर्ग, मित्रक और ऋष्य (नामक शिष्य थे) ॥ २२—२६ ॥ |
| शिष्या एते महात्मानः सर्वावर्तेषु योगिनाम् ।<br>विमला ब्रह्मभूयिष्ठा ज्ञानयोगपरायणाः ॥ २७ ॥<br><br>कुर्वन्ति चावताराणि ब्राह्मणानां हिताय हि ।<br>योगेश्वराणामादेशाद् वेदसंस्थापनाय वै ॥ २८ ॥ | योगियोंके* समस्त अवतारोंकी आवृत्तिमें ये ही महात्मा शिष्य होते हैं। ये सभी शुद्ध, ब्रह्मभूयिष्ठ और ज्ञान-योगपरायण हैं। ब्राह्मणोंके कल्याणके लिये तथा वेदोंकी स्थापनाके लिये योगेश्वर(परब्रह्म)-के आदेशसे (ये महात्मा) अवतार धारण करते हैं ॥ २७-२८ ॥ |
* योगी-महादेव-विष्णु आदि। ये लोग परम योगी हैं।