भारतकोश
महाभारत (खंड १) - आदि व सभा पर्व

महाभारत (खंड १) - आदि व सभा पर्व

Mahabharata (Vol 1) - Adi and Sabha Parva

महर्षि कृष्णद्वैपायन वेदव्यास द्वारा

DevanagariSanskritpublished2,256 पृष्ठ

पृष्ठ 1955, कुल 2256 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 1955

आहृत्य यदुसिंहेन तेऽपि तत्र निवेशिताः ॥ जो वृक्ष हिमालयपर उगते हैं तथा जो नन्दनवनमें उत्पन्न होते हैं, उन्हें भी यदुप्रवर श्रीकृष्णने वहाँ लाकर लगाया है। रक्तपीतारुणप्रख्याः सितपुष्पाश्च पादपाः । सर्वर्तुफलपूर्णास्ते तेषु काननसंधिषु ॥ कोई वृक्ष लाल रंगके हैं, कोई पीत वर्णके हैं और कोई अरुण कान्तिसे सुशोभित हैं तथा बहुत-से वृक्ष ऐसे हैं, जिनमें श्वेत रंगके पुष्प शोभा पाते हैं। द्वारकाके उपवनोंमें लगे हुए पूर्वोक्त सभी वृक्ष सम्पूर्ण ऋतुओंके फलोंसे परिपूर्ण हैं। सहस्रपत्रपद्माश्च मन्दराश्च सहस्रशः । अशोकाः कर्णिकाराश्च तिलका नागमल्लिकाः ॥ कुरवा नागपुष्पाश्च चम्पकास्तृणगुल्मकाः । सप्तपर्णाः कदम्बाश्च नीपाः कुरबकास्तथा ॥ केतक्यः केसराश्चैव हिन्तालतलताटकाः । तालाः प्रियङ्गुवकुलाः पिण्डिका बीजपूरकाः ॥ द्राक्षामलकखर्जूरा मृद्वीका जम्बुकास्तथा । आम्राः पनसवृक्षाश्च अङ्कोलास्तिलतिन्दुकाः ॥ लिकुचाम्रातकाश्चैव क्षीरिका कण्टकी तथा । नालिकेरेङ्गुदाश्चैव उत्क्रोशकवनानि च ॥ वनानि च कदल्याश्च जातिमल्लिकपाटलाः । भल्लातककपित्थाश्च तैतभा बन्धुजीवकाः ॥ प्रवाला शोककाश्मर्यः प्राचीनाश्चैव सर्वशः । प्रियङ्गुबदरीभिश्च यवैः स्पन्दनचन्दनैः ॥ शमीबिल्वपलाशैश्च पाटलावटपिप्पलैः । उदुम्बरैश्च द्विदलैः पालाशैः पारिभद्रकैः ॥ इन्द्रवृक्षार्जुनैश्चैव अश्वत्थैश्चिरिबिल्वकैः । सौभञ्जनकवृक्षैश्च भल्लटैरृक्षसाह्वयैः ॥ सर्जैस्ताम्बूलवल्लीभिर्लवङ्गैः क्रमुकैस्तथा । वंशैश्च विविधैस्तत्र समन्तात् परिरोपितैः ॥ सहस्रदल कमल, सहस्रों मन्दार, अशोक, कर्णिकार, तिलक, नागमल्लिका, कुरव (कटसरैया), नागपुष्प, चम्पक, तृण, गुल्म, सप्तपर्ण (छितवन), कदम्ब, नीप, कुरबक, केतकी, केसर, हिंताल, तल, ताटक, ताल, प्रियंगु, वकुल (मौलसिरी), पिण्डिका, बीजपूर (बिजौरा), दाख, आँवला, खजूर, मुनक्का, जामुन, आम, कटहल, अंकोल, तिल, तिन्दुक, लिकुच (लीची), आमड़ा, क्षीरिका (काकोली नामकी जड़ी या पिंडखजूर), करटकी (बेर),