महाभारत (खंड ६) - अनुशासन, आश्वमेधिक, आश्रमवासिक, मौसल, महाप्रस्थानिक, स्वर्गारोहण व हरिवंश पर्व
Mahabharata (Vol 6) - Anushasana to Harivamsa Parva
महर्षि कृष्णद्वैपायन वेदव्यास द्वारा
पृष्ठ 254, कुल 2566 में से
संदर्भ में पढ़ेंपञ्च महाभूतादि सृष्टिकी रचना करनेवाले, ४११ अनौषधः—अन्न आदि ओषधियोंके सेवनसे रहित ॥ ७९ ॥
अक्षरं परमं ब्रह्म बलवच्छक्र एव च । नीतिर्ह्यनीतिः शुद्धात्मा शुद्धो मान्यो गतागतः ॥ ८० ॥
४१२ अक्षरम्—अविनाशी ब्रह्म, ४१३ परमं ब्रह्म—सर्वोत्कृष्ट परमात्मा, ४१४ बलवत्—शक्तिशाली, ४१५ शक्रः—इन्द्र, ४१६ नीतिः—न्यायस्वरूप, ४१७ अनीतिः—साम, दाम, दण्ड, भेदसे रहित, ४१८ शुद्धात्मा—शुद्धस्वरूप, ४१९ शुद्धः—परम पवित्र, ४२० मान्यः—सम्मानके योग्य, ४२१ गतागतः—गमनागमनशील संसारस्वरूप ॥ ८० ॥
बहुप्रसादः सुस्वप्नो दर्पणोऽथ त्वमित्रजित् । वेदकारो मन्त्रकारो विद्वान् समरमर्दनः ॥ ८१ ॥
४२२ बहुप्रसादः—भक्तोंपर अधिक कृपा करनेवाले, ४२३ सुस्वप्नः—सुन्दर स्वप्नवाले, ४२४ दर्पणः—दर्पणके समान स्वच्छ, ४२५ अमित्रजित्—बाहर-भीतरके शत्रुओंको जीतनेवाले, ४२६ वेदकारः—वेदोंका कर्ता, ४२७ मन्त्रकारः—मन्त्रोंका आविष्कार करनेवाले, ४२८ विद्वान्—सर्वज्ञ, ४२९ समरमर्दनः—समरांगणमें शत्रुओंका संहार करनेवाले ॥ ८१ ॥
महामेघनिवासी च महाघोरो वशी करः । अग्निज्वालो महाज्वालो अतिधूम्रो हुतो हविः ॥ ८२ ॥
४३० महामेघनिवासी—प्रलयकालिक महामेघोंमें निवास करनेवाले, ४३१ महाघोरः—प्रलय करनेवाले, ४३२ वशी—सबको वशमें रखनेवाले, ४३३ करः—संहारकारी, ४३४ अग्निज्वालः—अग्निकी ज्वालाके समान तेजवाले, ४३५ महाज्वालः—अग्निसे भी महान् तेजवाले, ४३६ अतिधूम्रः—कालाग्निरूपसे सबके दाहकालमें अत्यन्त धूम्र वर्णवाले, ४३७ हुतः—आहुति पाकर प्रसन्न होनेवाले अग्निरूप, ४३८ हविः—घी-दूध आदि हवनीय पदार्थरूप ॥ ८२ ॥
वृषणः शङ्करो नित्यं वर्चस्वी धूमकेतनः । नीलस्तथाङ्ग्लुब्धश्च शोभनो निरवग्रहः ॥ ८३ ॥
४३९ वृषणः—कर्मफलकी वर्षा करनेवाले धर्मस्वरूप, ४४० शङ्करः—कल्याणकारी, ४४१ नित्यं वर्चस्वी—सदा तेजसे जगमगाते रहनेवाले, ४४२ धूमकेतनः—अग्निस্বরূপ, ४४३ नीलः—श्यामवर्ण श्रीहरि, ४४४ अङ्ग्लुब्धः—अपने श्रीअङ्गके सौन्दर्यपर स्वयं ही लुभाये रहनेवाले, ४४५ शोभनः—शोभाशाली, ४४६ निरवग्रहः—प्रतिबन्धरहित ॥ ८३ ॥
स्वस्तिदः स्वस्तिभावश्च भागी भागकरो लघुः । उत्सङ्गश्च महाङ्गश्च महागर्भपरायणः ॥ ८४ ॥