महाभारत (खंड ६) - अनुशासन, आश्वमेधिक, आश्रमवासिक, मौसल, महाप्रस्थानिक, स्वर्गारोहण व हरिवंश पर्व
Mahabharata (Vol 6) - Anushasana to Harivamsa Parva
महर्षि कृष्णद्वैपायन वेदव्यास द्वारा
पृष्ठ 255, कुल 2566 में से
संदर्भ में पढ़ें४४७ स्वस्तिदः—कल्याणदायक, ४४८ स्वस्तिभावः—कल्याणमयी सत्ता, ४४९ भागी—यज्ञमें भाग लेनेवाले, ४५० भागकरः—यज्ञके हविष्यका विभाजन करनेवाले, ४५१ लघुः—शीघ्रकारी, ४५२ उत्सङ्गः—संगरहित, ४५३ महाङ्गः—महान् अंगवाले, ४५४ महागर्भपरायणः—हिरण्यगर्भके परम आश्रय ।। ८४ ।। कृष्णवर्णः सुवर्णश्च इन्द्रियं सर्वदेहिनाम् । महापादो महाहस्तो महाकायो महायशाः ।। ८५ ।। ४५५ कृष्णवर्णः—श्यामवर्ण विष्णुस्वरूप, ४५६ सुवर्णः—उत्तम वर्णवाले, ४५७ सर्वदेहिनाम् इन्द्रियम्—समस्त देहधारियोंके इन्द्रियसमुदायरूप, ४५८ महापादः—लंबे पैरोंवाले त्रिविक्रमस्वरूप, ४५९ महाहस्तः—लंबे हाथवाले, ४६० महाकायः—विश्वरूप, ४६१ महायशाः—महान् सुयशवाले ।। ८५ ।। महामूर्धा महामात्रो महानेत्रो निशालयः । महान्तको महाकर्णो महोष्ठश्च महाहनुः ।। ८६ ।। ४६२ महामूर्धा—महान् मस्तकवाले, ४६३ महामात्रः—विशाल नापवाले, ४६४ महानेत्रः—विशाल नेत्रोंवाले, ४६५ निशालयः—निशा अर्थात् अविद्याके लयस्थान, ४६६ महान्तकः—मृत्युकी भी मृत्यु, ४६७ महाकर्णः—बड़े-बड़े कानवाले, ४६८ महोष्ठः—लंबे ओठवाले, ४६९ महाहनुः—पुष्ट एवं बड़ी ठोड़ीवाले ।। ८६ ।। महानासो महाकम्बुर्महाग्रीवः श्मशानभाक् । महावक्षा महोरस्को ह्यन्तरात्मा मृगालयः ।। ८७ ।। ४७० महानासः—बड़ी नासिकावाले, ४७१ महाकम्बुः—बड़े कण्ठवाले, ४७२ महाग्रीवः—विशाल ग्रीवासे युक्त, ४७३ श्मशानभाक्—श्मशान भूमिमें क्रीडा करनेवाले ४७४ महावक्षाः—विशाल वक्षःस्थलवाले, ४७५ महोरस्कः—चौड़ी छातीवाले, ४७६ अन्तरात्मा—सबके अन्तरात्मा, ४७७ मृगालयः—मृग-शिशुको अपनी गोदमें लिये रहनेवाले ।। ८७ ।। लम्बनो लम्बितोष्ठश्च महामायः पयोनिधिः । महादन्तो महादंष्ट्रो महाजिह्वो महामुखः ।। ८८ ।। ४७८ लम्बनः—अनेक ब्रह्माण्डोंके आश्रय, ४७९ लम्बितोष्ठः—प्रलयकालमें सम्पूर्ण विश्वको अपना ग्रास बनानेके लिये ओठोंको फैलाये रखनेवाले, ४८० महामायः—महामायावी, ४८१ पयोनिधिः—क्षीरसागररूप, ४८२ महादन्तः—बड़े-बड़े दाँतवाले, ४८३ महादंष्ट्रः—बड़ी-बड़ी दाढ़वाले, ४८४ महाजिह्वः—विशाल जिह्वावाले, ४८५ महामुखः—बहुत बड़े मुखवाले ।। ८८ ।। महानखो महारोमा महाकोशो महाजटः । प्रसन्नश्च प्रसादश्च प्रत्ययो गिरिसाधनः ।। ८९ ।।