महाभारत (खंड ६) - अनुशासन, आश्वमेधिक, आश्रमवासिक, मौसल, महाप्रस्थानिक, स्वर्गारोहण व हरिवंश पर्व
Mahabharata (Vol 6) - Anushasana to Harivamsa Parva
महर्षि कृष्णद्वैपायन वेदव्यास द्वारा
पृष्ठ 263, कुल 2566 में से
संदर्भ में पढ़ेंरखनेवाला धुरीस्वरूप, ७६० सर्वयोगी—सभी समयमें योगयुक्त, ७६१ महाबलः—अनन्त शक्तिसे सम्पन्न ॥ १२२ ॥
समाम्नायोऽसमाम्नायस्तीर्थदेवो महारथः ।
निर्जीवो जीवनो मन्त्रः शुभाक्षो बहुकर्कशः ॥ १२३ ॥
७६२ समाम्नायः—वेदस्वरूप, ७६३ असमाम्नायः—वेदभिन्न स्मृति, इतिहास, पुराण और आगमरूप, ७६४ तीर्थदेवः—सम्पूर्ण तीर्थोंके देवस्वरूप, ७६५ महारथः—त्रिपुरदाहके समय पृथिवीरूपी विशाल रथपर आरूढ़ होनेवाले, ७६६ निर्जीवः—जड-प्रपञ्चस्वरूप, ७६७ जीवनः—जीवनदाता, ७६८ मन्त्रः—प्रणव आदि मन्त्रस्वरूप, ७६९ शुभाक्षः—मंगलमयी दृष्टिवाले, ७७० बहुकर्कशः—संहारकालमें अत्यन्त कठोर स्वभाववाले ॥ १२३ ॥
रत्नप्रभूतो रत्नाङ्गो महार्णवनिपानवित् ।
मूलं विशालो ह्यमृतो व्यक्ताव्यक्तस्तपोनिधिः ॥ १२४ ॥
७७१ रत्नप्रभूतः—अनेक रत्नोंके भण्डाररूप, ७७२ रत्नाङ्गः—रत्नमय अंगवाले, ७७३ महार्णव-निपानवित्—महासागररूपी निपानों (हौजों)-को जाननेवाले, ७७४ मूलम्—संसाररूपी वृक्षके कारण, ७७५ विशालः—अत्यन्त शोभायमान, ७७६ अमृतः—अमृतस्वरूप, मुक्तिस्वरूप, ७७७ व्यक्ताव्यक्तः—साकार-निराकार स्वरूप, ७७८ तपोनिधिः—तपस्याके भण्डार ॥ १२४ ॥
आरोहणोऽधिरोहश्च शीलधारी महायशाः ।
सेनाकल्पो महाकल्पो योगो युगकरो हरिः ॥ १२५ ॥
७७९ आरोहणः—परम पदपर आरूढ़ होनेके द्वारस्वरूप, ७८० अधिरोहः—परम पदपर आरूढ़, ७८१ शीलधारी—सुशीलसम्पन्न, ७८२ महायशाः—महान् यशसे सम्पन्न, ७८३ सेनाकल्पः—सेनाके आभूषणरूप, ७८४ महाकल्पः—बहुमूल्य अलंकारोंसे अलंकृत, ७८५ योगः—चित्तवृत्तियोंके निरोधस्वरूप, ७८६ युगकरः—युगप्रवर्तक, ७८७ हरिः—भक्तोंका दुःख हर लेनेवाले ॥ १२५ ॥
युगरूपो महारूपो महानागहनोऽवधः ।
न्यायनिर्वपणः पादः पण्डितो ह्यचलोपमः ॥ १२६ ॥
७८८ युगरूपः—युगस्वरूप, ७८९ महारूपः—महान्रूपवाले, ७९० महानागहनः—विशालकाय गजासुरका वध करनेवाले, ७९१ अवधः—मृत्युरहित, ७९२ न्यायनिर्वपणः—न्यायोचित दान करनेवाले, ७९३ पादः—शरण लेनेयोग्य (पद्यते भक्तैः इति पादः), ७९४ पण्डितः—ज्ञानी, ७९५ अचलोपमः—पर्वतके समान अविचल ॥ १२६ ॥
बहुमालो महामालः शशी हरसुलोचनः ।
विस्तारो लवणः कूपस्त्रियुगः सफलोदयः ॥ १२७ ॥