महाभारत (खंड ६) - अनुशासन, आश्वमेधिक, आश्रमवासिक, मौसल, महाप्रस्थानिक, स्वर्गारोहण व हरिवंश पर्व
Mahabharata (Vol 6) - Anushasana to Harivamsa Parva
महर्षि कृष्णद्वैपायन वेदव्यास द्वारा
पृष्ठ 267, कुल 2566 में से
संदर्भ में पढ़ेंविश्वक्षेत्रं प्रजाबीजं लिङ्गमाद्यस्तु निर्गमः ॥ १४२ ॥ ९१० कलाः, ९११ काष्ठाः, ९१२ लवाः, ९१३ मात्राः—(इत्यादि कालावयवस्वरूप), ९१४ मुहूर्ताहःक्षपाः—मुहूर्त, दिन और रात्रिरूप, ९१५ क्षणाः—क्षणरूप, ९१६ विश्वक्षेत्रम्—ब्रह्माण्डरूपी वृक्षके आधार, ९१७ प्रजाबीजम्—प्रजाओंके कारणरूप, ९१८ लिङ्गम्—महत्तत्त्वस्वरूप, ९१९ आद्यो निर्गमः—सबसे पहले प्रकट होनेवाले ॥ १४२ ॥
सदसद् व्यक्तमव्यक्तं पिता माता पितामहः । स्वर्गद्वारं प्रजाद्वारं मोक्षद्वारं त्रिविष्टपम् ॥ १४३ ॥ ९२० सत्—सत्स्वरूप, ९२१ असत्—असत्स्वरूप, ९२२ व्यक्तम्—साकाररूप, ९२३ अव्यक्तम्—निराकाररूप, ९२४ पिता, ९२५ माता, ९२६ पितामहः, ९२७ स्वर्गद्वारम्—स्वर्गके साधनस्वरूप, ९२८ प्रजाद्वारम्—प्रजाके कारण, ९२९ मोक्षद्वारम्—मोक्षके साधनस्वरूप, ९३० त्रिविष्टपम्—स्वर्गके साधनस्वरूप ॥ १४३ ॥
निर्वाणं ह्लादनश्चैव ब्रह्मलोकः परा गतिः । देवासुरविनिर्माता देवासुरपरायणः ॥ १४४ ॥ ९३१ निर्वाणम्—मोक्षरूप, ९३२ ह्लादनः—आनन्द प्रदान करनेवाले, ९३३ ब्रह्मलोकः—ब्रह्मलोकस्वरूप, ९३४ परा गतिः—सर्वोत्कृष्ट गतिस्वरूप, ९३५ देवासुरविनिर्माता—देवताओं तथा असुरोंके जन्मदाता, ९३६ देवासुरपरायणः—देवताओं तथा असुरोंके परम आश्रय ॥ १४४ ॥
देवासुरगुरुर्देवो देवासुरनमस्कृतः । देवासुरमहामात्रो देवासुरगणाश्रयः ॥ १४५ ॥ ९३७ देवासुरगुरुः—देवताओं और असुरोंके गुरु, ९३८ देवः—परम देवस्वरूप, ९३९ देवासुरनमस्कृतः—देवताओं और असुरोंसे वन्दित, ९४० देवासुरमहामात्रः—देवताओं और असुरोंसे अत्यन्त श्रेष्ठ, ९४१ देवासुरगणाश्रयः—देवताओं तथा असुरगणोंके आश्रय लेने योग्य ॥ १४५ ॥
देवासुरगणाध्यक्षो देवासुरगणाग्रणीः । देवातिदेवो देवर्षिर्देवासुरवरप्रदः ॥ १४६ ॥ ९४२ देवासुरगणाध्यक्षः—देवताओं तथा असुरगणोंके अध्यक्ष, ९४३ देवासुरगणाग्रणीः—देवताओं तथा असुरोंके अगुआ, ९४४ देवातिदेवः—देवताओंसे बढ़कर महादेव, ९४५ देवर्षिः—नारदस्वरूप, ९४६ देवासुरवरप्रदः—देवताओं और असुरोंको भी वरदान देनेवाले ॥ १४६ ॥
देवासुरेश्वरो विश्वो देवासुरमहेश्वरः । सर्वदेवमयोऽचिन्त्यो देवतात्माऽऽत्मसम्भवः ॥ १४७ ॥