मालतीमाधवम् (महाकवि भवभूति - शास्त्रीय शृंगार एवं तान्त्रिक प्रकरण नाटक सम्पूर्ण १० अङ्क)

षष्ठोऽङ्कः । १५९ तदिह सुवदनायां तात मत्तः परस्मा- त्युरुचितकरुणायाः सर्वथा मा विरंसीः ॥ १६ ॥ (इति पादयोः पतितुमिच्छति ।) माधवः—अहो, वात्सल्यादतिक्रामति प्रसङ्गः । मकरन्दः—भगवती, श्लाघ्यान्वयेति नयनोत्सवकारिणीति निर्व्यूढसौहृदरसेति गुणोज्ज्वलेति । एकैकमेव हि वशीकरणं गरीयो युष्माकमेवमियमित्यथ किं ब्रवीमि ॥ १७ ॥ कामन्दकी—वत्स माधव । माधवः—आज्ञापय । कामन्दकी—स्वीक्रियतामियम् । माधवः—स्वीकरोमि । कामन्दकी—वत्स माधव, वत्से मालति । माधवः—आज्ञापय । मालती—आंणवेदु भअवदी । १. आज्ञापयतु भगवती । स्थ्यर्थः विरंसीरिति 'व्याङ्परिभ्यो रमः' इति परस्मैपदम् । रश्मिश्च श्यनि पञ्च्यते मनिरित्यनिज् कम्(?)। माङ्योगान्नडागमप्रतिषेधः । विनाव्यवधानादडागमप्रति- षेधो नास्तीत्यशाब्दिकोक्तं हेयम् । 'मा तात साहसं कार्षीर्मम पूर्वपरिग्रहः। प्रक्षा- लुका तु कौन्तेय पिबस्व च हरस्व च॥' इत्यादौ बहुव्यवधानेऽपि प्रतिषेधदर्शनात् ॥१६॥इति पादयोः पतितुमिच्छति॥माधवः।वात्सल्यादपत्यप्रेम्णः प्रसङ्गः प्रस्ता- वोऽतिक्रामत्यौचित्यमुल्लङ्घ्यते । यत्सकललोकवन्द्या भगवती स्वयं मत्प्रणामं कर्तुमि- च्छति । अनुचितकर्मणि प्रवर्तत इति भावः॥ मकरन्दः—भगवतीति । श्ला- ध्येति । श्लाघ्यान्वया महाकुलप्रसूतेति हेतोः । तथा नयनोत्सवकारिणीति निरति- शयसौन्दर्यशालिनीति । तथा निर्व्यूढो निर्वाहं गमितः सौहृदरसः सौहार्दसारभूता रतिर्यया सा तादृशीति । तथा गुणैरन्यैः सौशील्यादिभिरपरिगणनीयैरुज्ज्वला निर्म- लेति।एतेष्वेकैकमेवान्यनिरपेक्षं गरीयोऽनतिक्रमणीयं वशीकरणमेतदायत्तीभावसा- धनम् । तदुपरि युष्माकं निरुपाधिकहिताचरणप्रवृत्तानां सर्वलोकमान्यानामपीयमे- वंविधा दृश्यते । वात्सल्यातिशयाच्छिशोर्माधवस्य प्रणामश्चिकीर्षित इत्युक्तेऽथ कि- महं ब्रवीमि । इतः परमस्यामादरातिशायानुबन्धने किं वक्तव्यमित्यर्थः ॥ १७॥अ- मा० १५