मालतीमाधवम् (महाकवि भवभूति - शास्त्रीय शृंगार एवं तान्त्रिक प्रकरण नाटक सम्पूर्ण १० अङ्क)

१६० मालतीमाधवे कामन्दकी— प्रेयो मित्रं बन्धुता वा समग्रा सर्वे कामाः शेवधिर्जीवितं वा । स्त्रीणां भर्ता धर्मदाराश्च पुंसा- मित्यन्योन्यं वत्सयोर्ज्ञातमस्तु ॥ १८ ॥ मकरन्दः—अथ किम् । लवङ्गिका—जंह तुम्हे आणवेथ । कामन्दकी—वत्स मकरन्द, अनेनैव वैवाहिकेन मालतीनेपथ्ये- नापवारितः प्रवर्तस्व परिणायात्मनः । (इति पटलकमर्पयति ।) मकरन्दः—यदाज्ञापयसि, यावदितश्चित्रजवनिकामन्तर्धाय नेपथ्यं धारयामि । (तथा करोति ।) माधवः—भगवति, सुलभमपि बहनर्थकमतिसंकटमेतद्वयस्यस्य । कामन्दकी—कस्त्वमस्यां चिन्तायाम् । माधवः—एवं भगवत्येव जानाति । १. यथा यूयमाज्ञापयथ । थोरुभयोः साधारणं धर्म्यमुपदेशमाह—प्रेय इति । प्रेयः प्रियतमः । मित्रं सखा । तथा समग्रा सकला बन्धुता बन्धुसमूहः सर्वेऽखिलाः काम्यन्त इति कामा विष- यास्तथा । शेवधिर्निधिः । किं बहुना जीवितं वा स्त्रीणां भर्तैव, पुंसां च धर्म- दाराः । एवं स्निग्धमित्राणीत्येतद्गर्मरहस्यं लोकशास्त्रसिद्धं वत्सयोर्ज्ञातं मनोगतं स- र्वथास्तु । एतावत्सर्वदानुसंधेयमित्यर्थः । वत्सयोरित्यत्र 'पुमान्स्त्रिया' इत्येकशेषः । उभयोर्वात्सल्यस्य तुल्यत्वाद्वत्सशब्दप्रयोगः॥१८॥मकरन्दः। अथ किम् । एवमे- वैतदित्यर्थः ॥ लवङ्गिका । यथा यूयमाज्ञापयथ॥कामन्दकी । एवमत्र विवाह- मङ्गलं निर्वर्त्येतः परं नन्दनवञ्चनार्थं कृतकमालतीवेषं मकरन्दं मदयन्तिकालाभलो- भादभ्युपगतस्त्रीभावं सजीकुर्वन्त्याह—वत्सेति । इत आरभ्य मकरन्दवृत्तान्तः पताकेति पूर्वमेवोक्तम् । मालत्यर्थं राज्ञा प्रेषितेन नेपथ्येन मङ्गलालंकारेण । परि- णयाय नन्दनपरिणयाय मदयन्तिकापरिणयाय चेत्यर्थः । चित्रयवनिकां चित्रपट- निर्मितां तिरस्करिणीम् । अन्तर्धानं स्त्रीसंनिधौ वस्त्रादिपरिधाने स्त्रीजनोचितेऽपाट- वात्परिधानचलनशङ्कया॥ माधवः। सुलभमपि बहनर्थकमनेकप्रत्यवायमतिसंकटं सुदुष्करं कर्म नन्दनवञ्चनात्मकं वयस्यस्य।'शुभमपि' इत्यपि पाठः॥कामन्दकी कस्त्वमिति । अस्यां चिन्तायाम् । प्रभूतार्थंकं सुदुष्करं चेदं कर्म, कथमस्य रक्षिसहस्राकुले नंदनभवने प्रवेशनिर्गमौ, यदि राजा दैवाद्विजानीयात्तदानर्थः, किं