भारतकोश
मालतीमाधवम् (महाकवि भवभूति - शास्त्रीय शृंगार एवं तान्त्रिक प्रकरण नाटक सम्पूर्ण १० अङ्क)

मालतीमाधवम् (महाकवि भवभूति - शास्त्रीय शृंगार एवं तान्त्रिक प्रकरण नाटक सम्पूर्ण १० अङ्क)

Malatimadhavam of Mahakavi Bhavabhuti with Commentary

महाकवि भवभूति द्वारा

DevanagariHindipublished377 पृष्ठ

पृष्ठ 167, कुल 377 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 167

षष्ठोऽङ्कः । १६१ मकरन्दः—(प्रविश्य विहसन् ।) (सर्वे सविस्मयं सकौतुकं पश्यन्ति ।) माधवः—(गाढं मकरन्दं परिष्वज्य ।) भगवति, कृतपुण्य एव नन्दनः । यतः प्रियवयस्यमीदृशं मनसा मुहूर्तमपि कामयिष्यति । कामन्दकी—वत्सौ मालतीमाधवौ, इतो निर्गत्य वृक्षगहनेन गम्यतामुद्वाहमङ्गलार्थम् । अस्ति तत्र दीर्घिकायाः पश्चादुद्यानवाटः । सुविहितं तत्रैव वैवाहिकद्रव्यजातमवलोकितया भूयश्च । गाढोत्कण्ठकठोरकेरलवधूगण्डाच्छपाण्डुच्छदै- स्ताम्बूलीपटलैः पिनद्धफलितव्यानम्रपूगद्रुमाः । कङ्कोलीफलजग्धमुग्धविकिरव्याहारिणस्तद्भुवो भागाः प्रेङ्खितमातुलुङ्गवृतयः प्रेयो विधास्यन्ति वाम् ॥१९॥ अतस्तत्रैव मदयन्तिकामकरन्दयोर्यावदागमनं स्थातव्यम् । माधवः—(महर्षम् ।) कल्याणान्तरावतं सा कल्याणसंपदुपतिष्ठा- द्भवतु । कलहंसः—दिट्ठिआ इदं वि पिअं णो भविस्सदि । १. दिष्ट्या इदमपि प्रियं नो भविष्यति । वा तव भवेदित्येवंरूपायाम् । कस्त्वं को वा तव भारो मयि वर्तमानायामिति भावः । गाढोत्कण्ठेति । गाढया प्रवृद्धयोत्कण्ठया प्रियानवाप्तिजनितेन स्मरदशानि- मितेनौत्सुक्येन व्यभिचारिणा कठोरः प्रौढो यः केरलवधूनां कपोलस्तद्वदच्छाः पाण्डुवर्णाश्छदाः पर्णानि येषां तैस्ताम्बूलीनां नागवल्लीनां पटलैः समूहैः पिनद्धाः संबद्धाः फलिता अत एव व्यानम्राः फलभारावनताः पूगद्रुमाः क्रमुकवृक्षा येषु तथा । कङ्कोलीफलानां जग्धेन भक्षणेन । भावे क्तः । मुग्धा मनोहरा ये विकि- राणां पक्षिणां व्याहारा रुतानि तद्वन्तस्तथा । प्रेङ्खिताश्चलिताः फलापादनार्थं मातुलुङ्गवृत्तयो बीजपूरसमूहा येषु तादृशास्तद्भूवोऽस्मद्विहारिकाया भुवो भागा अवकाशा वां युवयोः प्रेयः प्रीतिं विधास्यन्तीति । अत्र नागवल्लीलतापूगद्रुम- संश्लेषणं मिथुनान्तरदर्शनमुद्दीपनं चायत्नसिद्धसंभोगसाधनताम्बूललाभश्च पक्षिणां कोलाहलेन नान्यैर्भवद्वचनाकर्णनं बीजपूरकुञ्जसंकटत्वादन्येषामप्रवेशयोग्यत्वम- दृश्यत्वेन तेनावस्थानं च भवतीत्यादि व्यज्यते ॥ १९ ॥ मदयन्तिकागमनं याव- दिति । तत्र युवयोर्मदयन्तिकामकरन्दयोश्च युगपदेव विवाहो निर्वर्तयिष्यत इत्याशयः ॥ माधवः । कल्याणान्तरावतं सा कल्याणान्तरालंकारा कल्याणसंप- न्मालतीप्राप्तिलक्षणमङ्गलसमृद्धिः ॥ कलहंसः । दिष्ट्या इदमपि प्रियं नो भवि-